Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:04:39.146598+00:00

Пачаланы Китаплары: 2 Пачалар

Пачаланы Китаплары: 2 Пачалар

1. Баш Сёз

1. 2 Пачалар

1. Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

2. Карталар (Пачаланы Китаплары)

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Бу китапда бир жылтны ичинде Сыйлы Язывланы дёрт тарихи китабы топланып бериле: 1-нчи Пачалар, 2-нчи Пачалар, 3-нчю Пачалар ва 4-нчю Пачалар.

Пачаланы Биринчи ва Экинчи китаплары ягьудилилени дин башчысы Шамуйылны тувгъан вакътисинден тутуп, оьзюню къавумундан биринчи пача болгъан Давутну гьакимлигини ахырына (ёрукъ гьисапда бизин девюрден алдагъы 1010–970 йыллагъа) ерлиги тарихи аралыкъдагъы агьвалатланы къуршай. Пачаланы Уьчюнчю ва Дёртюнчю китапларында буса Сулейманны тахгъа олтургъан вакътисинден (бизин девюрден алдагъы X асрудан) тутуп, Бабил есирлигине (бизин девюрден алдагъы 587-нчи йылгъа) ерлиги аралыкъдагъы агьвалатлар къуршала.

Шо китаплагъа кюрчю этилип пачаны къаласында юрюлме герекли болгъан таварихлер ва тархнамелер салынгъан. Эсгермеге герек, Пачаланы 3-нчю ва 4-нчю китапларында бизге етишмеген эсделиклеге тувра гёрсетивлер бар – «Сулейманны таварихи» (3-нчю Пачалар 11:41), «Исрайылны пачаларыны таварихлери» ва «Ягьудини пачаларыны таварихлери». Контекстден гёрюнюп турагъаны йимик, Пачаланы китаплары шо тархнамелени къысгъача журасы болуп токътай – тизивчю шолагъа гьар пачаны этген ишлери булан байлавлу тындырыкълы хабарлагъа йимик асаслана.

Пачаланы китапларындагъы тарихи агьвалатлар булан байлавлу кёбюсю шагьатлыкълар Сыйлы Язывлар булан аралыгъы ёкъ, тек оьз девюрю булан байлавлу язывлу эсделиклерден таба аян этиле.

Пачаланы китапларында Сыйлы Язывланы ичине гиреген китаплардан бириси болгъан Экинчи Къанунгъа хас болуп токъташгъан дин бирлиги ачыкъдан гёрюнюп тура: шолардагъы бары да тарихи агьвалатлар пачаны неде ондан алдагъысыны муъминлигинден, неде гюнагьындан таба англатыла.

Китапланы ахырынчылай токъташдырылгъан къайдасыны умуми тархы – Бабил есирлигинден бираз алдагъы девюр (VII асруну ахыры).

Ягьудили Сыйлы Язывларда Пачаланы Биринчи ва Экинчи китапларына «Шамуйылны китаплары» деп айтыла. Тюзю, шо ончакъы къыйышывлу гелеген ат тюгюл: Шамуйыл не китапланы автору, не шоланы баш игити гьисапда ортакъчылыкъ этмей; ону гьакъында янгыз Биринчи китапда лакъыр юрюле.

Пачаланы Биринчи китабында Исрайылны тарихиндеги гёрмекли мюгьлет суратлана – къавум бирлешивден пача гьакимликге чыгъыв. Аллагьны ва халкъны арасындагъы Разилешив ва шолай да аслу тарихи гючлени – бир якъдан, асгербашчы пачалар белгилейген парахатлыкъны гьакимлигини, бирдагъы якъдан буса, пайхаммарлар сакълап ва айтып гелген Аллагьны каламыны ва дин токъташдырывланы – къыйышагъанлыгъы ва къаршылыкълыгъы китапны бютюн агъымындан къызыл сызакъ болуп оьте.

Жанр ягъындан алгъанда, китапгъа бир журалыкъ хас. Тарихи хабарлав шиъру гесек – Шамуйылны анасы Гьаннатны дуасы (1-нчи Пачалар 2:1-10) – берилип, янгыз бир керен бёлюне.

Тек китапны бир-бир гесеклерине, айрокъда Шаулну хабарына, белгили сюжетли тюрлюлюк хас. Эки тюрлю къайдада хабарланагъан шулай агьвалатлар ёлугъа: Шамуйыл оьзлеге пача ахтарагъан халкъны айыпгъа тутув булан байлавлу эки гесек (1-нчи Пачалар 8:4-22 ва 12:1-15); пачаны гьакимлигин токъташдырыв булан байлавлу эки жура (9-нчу ва 12-нчи башлар); Шаулну Аллагьгъа тынгламагъанлыгъы ва Ону янындан рагьмуну тас этгенлиги булан байлавлу эки къайда (1-нчи Пачалар 13:8-14 ва 15:10-31); Давут, гёрюнмейген кюйде Шаулну янына гелип, ону оьлтюрмей къойгъанлыкъ булан байлавлу эки хабар (24:1-8 ва 26:5-12).

Бир Аллагьгъа инанывгъа асаслангъан дини булангъы шо девюрдеги биргине-бир пачалыкъны амалгъа геливю, шексиз кюйде, гьалиги девюрдеги охувчуну иштагьландыра. Эгер китапда пайхаммарлар, айрокъда Шамуйыл, уьлгюлю келпетлер йимик гёрсетиле буса, пачалар, оланы къардашлары ва асгербашчылар бирдокъда уьлгюлю кюйде берилмей. Амма шо себепден олар бизге жанлы да, инамлы да болуп гёрюне. Ондан къайры, китапда тарихге янгыз пача ва тухумуну ата-бабасы гьисапда тюгюл, Забурну йыраву гьисапда да гирген Давутну оьмюрюню баш вакътисини гьакъында лакъыр юрюле.

Пачаланы Экинчи китабы Биринчи китапны сюжетли давамы болуп геле.

Мунда Давутну гьакимлигини, ону орнун тутгъан Сулейманны тувмакълыгъыны, пачаланы тухумуну амалгъа геливюню гьакъында хабарлана. Китапда Исрайылны ва Ягьудини бёлюнювю ва къаршы туруву булан байлавлу дагъы да бир хабарлав арагъа чыгъа. Шо хабарлав сонг Уьчюнчю ва Дёртюнчю китапларда давам этиле.

Жанр ягъындан алгъанда, Пачаланы Экинчи китабы Биринчисинден эсе артыкъ тюрлю. Хабар суратлавлар шиъру гесеклер булан аралашып геле. Шоланы эсгерейик: къайгъылы эки йыр – Давутну Шаулгъа ва Ёнатангъа айтгъан ваягьы (2-нчи Пачалар 1:19-27), асгербашчы Абинерге айтгъан ваягьы (2-нчи Пачалар 3:33-34) ва шолай да алгъыш къайдалы эки макътав йыр: Давутну дуасы (2-нчи Пачалар 7:18-29) ва Давутну йыры (2-нчи Пачалар 22:2–23:7). Эки сюжетли гесекни – Натан пайхаммарны бир ярлыны къозусуну гьакъында айтгъан тапшурмалы хабарын (2-нчи Пачалар 12:1-12) ва иниси агъасын оьлтюргенлик булан байлавлу хабарны (2-нчи Пачалар 14:1-20) – онгача асарлар гьисапда айырма ярай.

Пачаланы Уьчюнчю китабында Давутну гьакимлигини ахыры ва Сулейманны къыркъ йыллыкъ гьакимлиги – Исрайылны пача девюрюню «алтын асрусу», сонггъа таба пачалыкъны бёлюнме ва тёбенлешме башлангъанлыгъы суратлана. Китапда Ибадатхананы къурув, сыйлы этив, шону тындырыкълы кюйде суратлав (5–8-нчи башлар) булан байлавлу хабар аслу ерни тута. Сулейманны дуваныны (3-нчю Пачалар 3:16-28) ва Шебаны пача къатыныны геливюню (10-нчу баш) гьакъындагъы суратлавлар къошум хабарлар йимик гёрюне. Шоларда Сулейман пачаны аслу хасияты болгъан гьикматлыкъ суратлана.

Тарихи китапларда пачалар булан янаша Аллагьны каламыны чавушлары болгъан пайхаммарлар аслу ерни тута. Пачаланы Уьчюнчю китабында бир нече пайхаммар ёлугъа. Тек аслу тергев Ильяс пайхаммаргъа бакъдырыла. Ону яшавун суратлавгъа китапны айры гесеги багъышлангъан (17–19-нчу башлар).

Тарихи хабарлавну Уьчюнчю ва Дёртюнчю китаплагъа бёлюнювюне шартлы къайдада янашма тюше. Шо бёлюнюв гьатта сюжетни дазуларындан да гьасил болмай: ягьудили пача Агьазияны гьакимлик этивю булан байлавлу хабар, бир китапда башланып, башгъасында тамамлана (3-нчю Пачалар 22:51 – 4-нчю Пачалар 1:18).

Пачаланы Дёртюнчю китабы Агьазияны гьакимлик этивюнден тутуп (IX асруну ортасы), Набугьодоносорну Ягьудиге этген экинчи чапгъынына, Ерусалимни ва Ибадатхананы дагъылывуна ерлиги аралыкъдагъы агьвалатланы къуршай (бизин девюрден алдагъы VI асруну башы). Шо агьвалатлар пача гьакимликни аста-аста тёбенлешивю ва дагъылыву булан байлавлу.

Уьчюнчю китапда йимик, Пачаланы Дёртюнчю китабында да пайхаммарланы гьакъындагъы хабарлар аслу ерни тута. Пайхаммарлар дин янындан алгъанда, оьзгелеге уьлгюлер болуп токътай: китапны башында оьзюню кёкге гётериливюню гьакъында хабарланагъан Ильяс (2:11-12), сонг ону ёлун узатгъан Альяса (2–9 ва 13-нчю башлар); 19–20-нчы башларда Сыйлы Язывлардагъы бирдагъы бир зор пайхаммарны – Ишаяны гьакъында хабарлана. Альяса, алда Ильяс йимик, янгыз пайхаммар йимик тюгюл, гьайран ишлени этивчю гьисапда да гёрсетиле: гьатта ону къабурдагъы сюеги де оьлгенлени тирилте (13:20-21). Ишаяны сёзюне тынглап, Раббибиз Гьизкия пачаны къаласында гьайран иш эте (20:11).

Пачаланы ахырынчы китабында Давут ва Сулейман йимик зор уллу пачалар ёлукъмай. Терсине, къан тёгеген, бир-бири булан ябушагъан ва питне салып юрюйген исрайыллы ва ягьудили пачаланы гьакимликлерини гьакъындагъы хабарлар тёбенлешивню ачыкъдан суратлай. Тек китапда зор уллу дин къурувчу болгъан ва бир Аллагьгъа инанывгъа чакъырыв учун ябушуп гелген ягьудили пача Ёшиягъа (бизин девюрден алдагъы 640–609-нчу йыллар) айрыча тергев бакъдырыла.

Къумукъ тилге Библияны дагъы да шулай китаплары таржума этилген: Яратылыв, Айтывлар, Забур, Аюб, Янгы Разилешив.

Биз бу китапны гьазирлевде ортакъчылыкъ этгенлени барысына да – таржумачыгъа, редакторлагъа, суратчылагъа – гьакъ юрекден разилигибизни билдиребиз.

«Пачаланы китаплары» Библияны Таржумасыны институту ва Россияны илмулар академиясыны Дагъыстан илму марказыны Гь. Цадасаны атындагъы Тил, адабият, инчесаният институту булан бирликде басмагъа гьазирленген.

Библияны таржумасыны институту

2 Пачалар

2 Пачалар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

1

Пачаланы Экинчи китабы

Давут Шаулну оьлгенин биле

1^1Шаул оьлгенден сонг, Давут, амаликлилерден де оьр чыгъып, къайта. Ол Сиклакда эки гюн къала+. 2Уьчюнчю гюн Шаулну къонушундан бир адам геле. Ону уьстюнде йыртылгъан опурагъы, башы да чанггъа батгъан болгъан. Шо адам, Давутну алдына да гелип, огъар тап ерге ерли баш ие.

3– Сен къайдан гелесен? – деп сорай Давут огъар.

– Мен исрайыллыланы къонушундан къутулуп гелемен, – деп жавап бере ол.

4– Магъа не болгъанын хабарла гьали, – дей Давут.

Шо адам:

– Адамлар дав авлагъындан къачып тербей эди. Кёплер яраландылар, оьлдюлер. Шаул да, ону уланы Ёнатан да оьлдюлер, – дей.

5Давут бу хабарны алып гелген жагьил улангъа:

– Шаул да, ону уланы Ёнатан да оьлгенин сен къайдан билесен? – деп сорай.

6– Мен Гилбоа деген тавда токътап тура эдим, – дей жагьил улан, – шонда Шаул да бар эди. Ол оьзюню сюнгюсюне де таянып эретургъан эди. Дав атарбалар да, атлылар да огъар багъып ювукълашып геле эди+. 7Артгъа бурулуп, мени гёрюп, Шаул мени чакъырды. Мен де: «Мен не этейим?», – деп сорадым. 8Ол магъа: «Сен кимсен?» – деп сорады. – «Амаликлимен», – деп жавап бердим мен. 9Шо заман Шаул магъа: «Гелип мени оьлтюр! Къаркъарамда гюч къалмагъан, амма гьали де савман», – деди. 10Мен барып, Шаулну оьлтюрдюм, неге тюгюл де шолай яралардан сонг ол сав къалмажагъын биле эдим. Есим, мен ону башындагъы тажны да, къолундагъы билезикни де алып, мунда, сагъа гелтиргенмен.

11Шо заман Давут ва бары да ону булангъылар оьзлени уьстюндеги опуракъларын йыртып пара-парасын чыгъаралар+. 12Олар ахшам болгъунча Шаул, ону уланы Ёнатан, Раббибизни асгери – ябушувда жанларын къурбан этген бары да исрайыллылар учун ораза туталар ва яс этелер. 13Давут оьзюне бу хабарны гелтирген жагьил улангъа:

– Сен оьзюнг къайдансан? – деп сорай.

– Мен бир гелгинчини, амаликлини уланыман, – деп жавап бере ол.

14Давут огъар:

– Раббибизни танглагъанын оьлтюрмек учун, къоркъмай, нечик къолунгну гётерип болдунг? – дей+.

15Давут, оьзюню адамларындан бирисин чакъырып, огъар:

– Барып, ону оьлтюр! – дей.

Шо адам амаликли жагьил уланны оьлтюре. 16Давут буса огъар бурулуп, булай дей:

– Оьзюнгню къанынг оьзюнгню башынгдадыр. «Мен Раббибизни танглагъанын оьлтюрдюм», – деп де айтып, сен оьзюнг оьзюнге къаршы шагьатлыкъ этип токътадынг.

Давутну Шаулгъа ва Ёнатангъа этген ваягьы

17Давут Шаулгъа ва ону уланы Ёнатангъа тюпде берилген шу ваягьны да айта туруп яс эте 18ва Ягьудиде яшайгъанлагъа оьзюне «Жаяны йыры» деп айтылагъан шо ваягьны уьйретме буйрукъ бере. Шо ваягь «Муъминни китабында» язылгъан:

19– Гьей Исрайыл, сени макътавлугъунг
оьзюнгню бийикликлерингде тюп болуп токътады.

Жанларын къурбан этдилер батырлар!

20Шо гьакъда Гатда айтып айланмагъыз,

Ашкелонну орамларында да яйылып юрюмегиз.

Ёгъесе, пилистимлилени къызлары сююнюп турарлар,
сюннетленмегенлени къызлары да къуванып турарлар+.

21Гьей Гилбоа тавлары,
чыкъгъа, янгургъа, берекетли авлакълагъа
бозаргъан гьалда къалыгъыз дагъы сиз.

Шонда мурдарланды чы дагъы батырланы къалкъаны –

Шаулну къалкъанына май сюртюлмеди+.
22Амма Ёнатанны жаясы да, Шаулну къылычы да
жанларын къурбан этгенлени къанындан,
батырланы къаркъараларындан тоюп къайта эдилер.

23Савунда да шонча да сююмлю, абурлу
Шаул да, Ёнатан да
оьлгенде де айрылмадылар бир-биринден.
Къаракъушлардан чалт,
арсланлардан гючлю эдилер олар.
24Гьей Исрайылны къызлары,
яс этигиз чи Шаулгъа.

Ол эди чи сизге багьалы ал гийимлер гийдирген,
опуракъларыгъызны да алтынлар булан безендирген.

25Вёв адаршай! Жанларын къурбан этдилер ябушувда батырлар!

Ёнатан йыгъылды бийикликлерде.

26Сен себепли болуп къыйналаман, Ёнатан, иним.

Нече де аявлу эдинг магъа,
нече де гьайран эди сени сюювюнг магъа,
къатынгишини сюювюнден де гьайран эди шо+.

27Вёв адаршай! Жанларын къурбан этдилер батырлар!

Дагъылып къалды чы къыргъынны савуту!

2

Давутну башына зайтун май да сюртюп, Ягьудини пачасы этелер

2^1Бираз заман гетген сонг Давут Раббибизге:

– Мен Ягьудини къайсы буса да бир шагьарына барайымы? – деп сорай.

Раббибиз:

– Бар, – дей.

Давут:

– Къайда барайым? – деп сорай.

– Гьабрунгъа, – дей Ол.

2Давут Гьабрунгъа багъып гётериле. Давут булан ону эки де къатыны да гётериле: Изреелдеги Агьиноам ва Кармелдеги Набалдан къалгъан Абигъайыл+. 3Дагъы да Давут оьзю булан болгъан адамланы да гелтире. Олар гьариси оьзлени агьлюлери булан бола, олар да Гьабрунну шагьарларында ерлешелер+. 4Ягьудини халкъы Гьабрунгъа гелип, шонда Давутну башына зайтун май да сюртюп, ону ягьуди къавумну уьстюнде пача этип сала. Шондан алда буса гилатлы Ябешни халкъы Шаулну гёмген болгъан. Давутгъа шо гьакъда айталар+. 5Давут олагъа чавушлардан таба булай айтып йибере: «Есигиз Шаулгъа рагьмугъузну гёрсетип, ону гёмгенигиз учун, Раббибизни алдында насиплисиздир сиз. 6Раббибиз сизге рагьмусун да, аминлигин де гёрсетсин дагъы; этген ишигиз учун сизин мен де савгъатларман. 7Гьасили, гючлю ва игит кююгюзде туругъуз чу, неге тюгюл де есигиз Шаул оьлдю, ягьуди къавум буса, башыма зайтун май да сюртюп, мени оьзлени уьстюне пача этип салды».

Иш-Бошет Исрайылны пачасы бола

8Шо заман буса Нирни уланы, Шаулну асгерини ёлбашчысы Абинер, Шаулну уланы Иш-Бошетни де алып, ону Магьанайимге гелтире+. 9Абинер ону Гилатны, ашшурлуланы, Изреелни ва шолай да Эпрайимни, Буньяминни ва бютюн Исрайылны уьстюнде пача этип сала.

10Шаулну уланы Иш-Бошет Исрайылны пачасы болгъанда, огъар къыркъ йыл бола. Ол эки йыл пача болуп тура. Амма Ягьудини къавуму Давутну артына тюше. 11Давут Гьабрунда ягьуди къавумну уьстюнде етти йыл да алты ай пача болуп тура+.

Давутну ва Иш-Бошетни арасындагъы дав

12Нирни уланы Абинер Шаулну уланы Иш-Бошетни адамлары да булан бирче, Магьанайимден чыгъып, Гибеонгъа бара. 13Саруяны уланы Ёап ва Давутну адамлары чыгъып, оланы Гибеон кёлню къырыйында къаршылайлар. Булар кёлню бери ягъасында, бирисилер буса ари ягъасында олтуруп токътайлар. 14Абинер Ёапгъа:

– Жагьиллерибиз туруп, бизин алдыбызда ябушсунлар, – дей.

– Турсунлар, – деп жавап бере Ёап.

15Жагьиллер туралар. Шаулну уланы Иш-Бошетни ягъын тутуп буньяминлилерден он экев ва Давутну ягъын тутуп да он экев чыгъа. 16Оланы гьариси, оьзюне къаршы чыкъгъаныны башындан тутуп, ону къабургъасына къылычын чанчып, ону булан бирче оьле. Муна шо саялы да Гибеондагъы бу ерге Гьелкъап Гъассурим[*] деп айтыла.

17Шо гюнгю ябушув бек гючлю бола. Давутну адамлары Абинерни ва Исрайылны асгерчилерин йыгъалар.

18Шонда Саруяны Ёап, Абишай ва Асагьел деген уланлары бола. Асагьел къыр эчкидей чалт болгъан+. 19Ол Абинерни гьызын тутуп, не онггъа, не солгъа бурулмайлы, ону артындан чабып тербей. 20Абинер артгъа бурулуп:

– Асагьел, сенмисен? – деп сорай.

– Дюрмен, менмен, – деп жавап бере ол.

21Шо заман Абинер огъар:

– Онггъа неде солгъа багъып бурул, бир жагьилни тутуп, ону савутун оьзюнге ал, – дей.

Амма Асагьел токътамагъан гьалында ону артындан чабып тура. 22Абинер Асагьелге бирдагъы да булай бувара:

– Таман артымдан чабып тургъанынг! Магъа негер тарыкъдыр сени оьлтюрмеге? Шолай этсем, агъанг Ёапны бетине не бет булан къарарман?

23Амма Асагьел Абинерни артындан чабагъанын токътатмай. Шо заман Абинер сюнгюсюню бириси яны булан ону къурсагъына чанча да, гьатта сюнгюсю ону аркъасын тешип чыгъып гете. Ол йыгъылып, еринде оьлюп къала. Гьар оьтюп барагъан адам Асагьел йыгъылып оьлген ерде токътай болгъан. 24Амма Ёап да, Абишай да Абинерни гьызарлап юрюйлер. Гюн арта туруп олар Гиагьны ювугъундагъы, Гибеон бошлугъуна элтеген ёлдагъы Амма деген тёбеге етелер. 25Буньяминлилер Абинерни айланасына къуршалып, бир бёлюк де болуп, тёбени башында ерлешип токътайлар. 26Абинер Ёапгъа булай деп къычыра:

– Бу къыргъын битеген зат тюгюлмю? Сен шону ахыры хайыр болмажагъын англамаймысан? Оьзлени къардашларын гьызарлайгъанын токътатсын деп, адамларынга буйрукъ бер. Олар къачан болгъунча гьызарлап юрюп туражакълар?

27Ёап:

– Аллагьны атын тутуп ант этемен, эгер де сен шу сёзлени алда айтгъан эдинг буса, асгерчилерим эртенине къардашларын оьлтюрегенин токътатажакъ эдилер, – деп жавап бере.

28Ёап зурнайын согъа ва ону бары да асгерчилери токътап къалалар. Олар исрайыллыланы дагъы гьызарлап юрюмейлер ва ябушмайлар. 29Сав шо гечени узагъында Абинер оьзюню адамлары да булан Урдун къолдан таба юрюп тура. Олар Урдунну къыркъып чыгъып, бютюн Битрондан да оьтюп, Магьанайимге гелелер. 30Ёап Абинерни гьызарлап битген сонг, къайтып гелип, оьзюню бары да адамларын жыя. Асагьелден къайры да, Давутну дагъы да он тогъуз асгерчисин тапмайлар.

31Давутну къуллукъчулары буса буньяминлилерден Абинер булан бирче болгъан уьч юз алтмыш адамны йыгъалар. 32Олар Асагьелни алып, ону Байтлагьамда оьзюню атасыны къабурунда гёмелер. Ёап буса, оьзюню адамлары да булан сав гечени узагъында юрюп туруп, танггъа таба Гьабрунгъа гелип токътай.

3

3^1Шаулну ва Давутну тухумларыны арасында узакъ заман дав юрюлюп тура. Давутну тухуму баргъан сайын гючленип, Шаулну тухуму буса осаллашып тербей.

Давутну уланлары

2Гьабрунда Давутдан уланлар тува. Ону биринчи уланы Амнон болгъан; ол изреелли Агьиноамдан тувгъан+.

3Экинчиси – Килеап; ол Кармелдеги Набалдан къалгъан Абигъайылдан тувгъан.

Уьчюнчюсю – Абсалам; ол Гешурдагъы Талмай пачаны къызы Маакадан тувгъан+.

4Дёртюнчюсю – Адония; ол Гьаггитден тувгъан.

Бешинчиси Шепатия; ол Абиталдан тувгъан+.

5Алтынчысы – Итрам; ол Давутну къатыны Эгъладан тувгъан.

Олар Давутдан Гьабрунда тувгъан.

Абинер Давутну ягъына чыгъа

6Шаулну ва Давутну тухумларыны арасында дав юрюлюп турагъан вакътиде Абинер Шаулну тухумунда баргъан сайын оьзюню гьакимлигин токъташдырып тербей. 7Шаулну Риспа деген къаравашы болгъан, ол Айяны къызы болгъан. Иш-Бошет Абинерге:

– Сен неге атамны къаравашы булан ятасан? – деп сорай+.

8Абинер Иш-Бошетни сёзлерине бек ачувланып, булай жавап бере:

– Мен Ягьудини ягъын тутуп иш гёреген итни башы болуп къалгъанманмы? Бугюн мен атанг Шаулну тухумуна, ону агьлюсюне ва якъчыларына аминмен. Мен сени Давутгъа сатмадым. Гьали буса сен бу къатын саялы мени жинаятчы гёрюп айыплай турасан! 9-10Раббибиз, Шаулну тухумундан пачалыкъны алып, Дандан башлап Беершебагъа ерли Исрайылны ва Ягьудини уьстюнде тахгъа Давутну олтуртажакъман деп ант этип айтгъан эди. Эгер де мен Раббибиз айтгъан затны этмесем, Ол мени къатты кюйде такъсырласын дагъы+.

11Иш-Бошет Абинер булан сёйлеме дагъы болушлукъ этмей, неге тюгюл де ондан къоркъа. 12Абинер чавушлардан таба Давутгъа: «Бу кимни ихтиярындагъы топуракъдыр? Мени булан дыгъар байла, мен де бютюн Исрайыл сени ягъынга чыгъагъан кюйню этермен», – деп айтып йибере.

13Давут булай жавап бере:

– Яхшы, мен сени булан дыгъар байларман. Амма сенден бир затны талап этемен: мени булан ёлукъма гелегенде, оьзюнг булан Шаулну къызы Микалны алмай туруп, ягъыма гелме+.

14Сонг Давут Шаулну уланы Иш-Бошетни ягъына чавушланы шулай талап булан йибере: «Магъа къатыным Микалны бер, мен ону оьзюме юз пилистимлини оьлтюрюп алгъан эдим»+. 15Иш-Бошет буйрукъ берип, Микалны ону эринден чыгъарып алалар. Ону эри буса Лайишни уланы Палтиел болгъан+. 16Амма Палтиел Багьуримге ерли сав ёл къатыныны артындан йылай туруп юрюй. Абинер огъар:

– Уьюнге къайт! – дей.

Ол да къайта. 17Абинер, Исрайылны тамазалары булан гьакълашып, булай дей:

– Бир вакътилерде сиз пачагъыз этип Давутну салма сюе эдигиз чи. 18Гьали этигиз шону! Раббибиз Давутгъа: «Къулум Давутдан таба Мен Исрайылдагъы халкъымны пилистимлилерден ва ону бары да душманларындан азат этермен», – деп сёз берди чи.

19Дагъы да Абинер буньяминлилер булан оьзю сёйлей. Шондан сонг ол Гьабрунгъа бара. Абинер шонда исрайыллылар ва Буньяминни бютюн къавуму этме гьазир бары затны Давутгъа хабарламакъ учун бара. 20Абинер, оьзю булан йигирма адам да алып, Гьабрунгъа Давутну ягъына геле. Давут, Абинерни ва ону адамларын абурлап, олагъа йыбав эте. 21Абинер Давутгъа:

– Сени булан дыгъар байлап, сен де жанынг сюеген бары да затгъа ёлбашчылыкъ этип болсун учун, магъа тез барып, бютюн Исрайылны халкъын алдынга жыйма ихтияр бер, – дей.

Давут Абинерни йибере, ол да парахатына гете.

Абинерни оьлтюрелер

22Шо вакътиде Давутну адамлары ва Ёап чапгъындан бай тюшюмю де булан къайталар. Амма Абинер Гьабрунда Давутну янында болмай, неге тюгюл де Давут ону йиберген болгъан, ол да парахатына гетген. 23Бары да асгерчилери де булан Ёап гелгенде, Давутгъа Нирни уланы Абинер пачаны ягъына гелген болгъанын, пача ону йибергенин, ол да парахатына гетгенин айтып берелер.

24Ёап, пачаны ягъына гелип, булай дей:

– Сен этгенинг недир? Сени янынга чы Абинер гелген эди! Сен ону неге йибердинг? Гьали ол гетди чи! 25Сен Нирни уланы Абинерни таныйсан чы. Ол чу сени алдатмакъ, сен этеген бары да ишни ва сен барагъан ерлени билмек учун гелген.

26Ёап, Давутну янындан чыгъып, Абинерни артындан чавушланы йибере, олар да ону Сира деген къуюну къырыйындан къайтаралар. Давут шо гьакъда гьеч зат билмей. 27Абинер Гьабрунгъа къайтгъанда, Ёап ону бир якъгъа, къапуланы ичине багъып алып бара, сайки, оьзю булан бирге-бир сёйлеме сюегендей. Шонда агъасы Асагьелни тёгюлген къаны саялы оьч алмакъ учун, Ёап Абинерни къурсагъына чанчып оьлтюре+.

Давут Абинерни оьлтюргени учун айыплай ва огъар яс эте

28Шондан сонг Давут, болгъан ишни эшитип, булай дей:

– Мен де, мени пачалыгъым да Нирни уланы Абинерни къаны тёгюлгенликге Раббибизни алдында бирдокъда айыплы тюгюлбюз. 29Абинерни тёгюлген къаны Ёапны да, ону атасыны бютюн тухумуну да уьстюнде къалсын дагъы! Ёапны тухумунда гьар заманда да ким буса да бирев ирин тутгъан ярасы, югъагъан гён авруву булан неде акъсакъ таякъ тутгъан, къылычдан йыгъылагъан, рызкъыгъа харлы гьалында къалсын дагъы+.

30(Абинер Ёапны ва ону агъасы Абишайны агъасы Асагьелни Гибеондагъы ябушувда оьлтюрген болгъан. Ёап ва Абишай Абинерни шо саялы оьлтюрелер.)+

31Сонг Давут Ёапгъа ва бары да ону булангъылагъа:

– Опуракъларыгъызны йыртып пара-парасын чыгъарыгъыз, йыртыкъ опуракъланы да гийип, Абинерге яс этигиз, – дей.

Давут пача оьлю салынгъан арбаны арты булан оьзю юрюй. 32Олар Абинерни Гьабрунда гёмелер. Пача Абинерни къабуруну уьстюнде къычырып йылай. Бютюн халкъ да йылай. 33Пача Абинерге шулай ваягьны айта туруп йылай:

«Абинерге шулай намарт оьлюм булан оьлме тюшеми эди дагъы?

34Къолларынг байланмагъан эди чи сени,

Бутларынг да маталмагъан эди чи сени.

Тонавчуланы къурбаныдай йыгъылдынг чы сен».

Бютюн халкъ къайтара Абинерге яс этип йылай.

35Сонг бары да адамлар гелип, гюн узатылып турагъанда, Давутну ашама деп мюкюр этме айланалар. Амма Давут:

– Эгер де гюн артгъынча, мен экмек неде башгъа зат ашасам, Аллагь мени къатты кюйде такъсырласын дагъы! – деп ант этген болгъан.

36Шо затны бютюн халкъ эслей ва шогъар бек рази къала. Пача не этсе де, бютюн халкъ шону ушатып тура. 37Шо гюн бютюн халкъ ва бютюн Исрайыл Нирни уланы Абинерни оьлтюрювде пачаны бир ортакъчылыгъы да болмагъанны англайлар. 38Пача да оьзюню адамларына булай дей:

– Сиз бугюн Исрайылда зор ёлбашчы, зор уллу адам оьлгенни англамаймысыз дагъы? 39Оьзюм пача этилип белгиленген бусам да, амма мени гьали де гючюм аз, Саруяны уланлары буса гьатдан озуп хатирсиз. Яманлыкъ этегенлеге Раббибиз оьзлени яманлыгъына гёре къайтарышын этсин дагъы!+

4

Иш-Бошетни оьлтюрелер

4^1Шаулну уланы Иш-Бошет Гьабрунда Абинерни оьлтюргенни эшитгенде, ругьдан тюше, бары да исрайыллылар да ойгъа бата. 2Иш-Бошетни эки асгербашчысы болгъан. Бирини аты Баана, бирисиники буса Рекап болгъан. Олар Буньяминни къавумундан чыкъгъан бееротлу Риммонну уланлары болгъан. Беерот Буньяминни топурагъы гьисаплана, 3неге тюгюл де Бееротну халкъы Гиттайимге къачып гелген болгъан ва шонда бугюнлеге ерли де ят халкъ гьисапланып тура.

4Шаулну уланы Ёнатанны эки де буту акъсакъ уланы болгъан. Изреелден Шаулну ва Ёнатанны гьакъында хабар гелгенде, огъар беш йыл бола болгъан. Шо яшгъа къарайгъан къатын ону къолуна да алып чаба бара болгъан. Ол шолай чалт чабып бара болгъан чы, яш къолундан тюшюп гетип, акъсакъ болуп къалгъан. Ону аты Мепибошет болгъан+.

5Гьасили, бееротлу Риммонну уланлары Рекап ва Баана Иш-Бошетни уьюне багъып баралар. Олар шонда гюнню исси вакътисинде, Иш-Бошет тюшдеги ял алывдан сонг юхлайгъан вакътисинде геле. 6Олар, сайки, будай алма сюеген болуп, уьйню ичине гирелер ва ону къурсагъына чанчалар. Шондан сонг Рекап ва Баана яшыналар.

7(Иш-Бошет юхлайгъан еринде ятып турагъанда, Рекап ва Баана уьйге гирелер. Олар Иш-Бошетни чанчып оьлтюрелер, ону башын геселер, сав гечени узагъында Урдун къолну ёлу булан оьзлер булан алып юрюйлер.) 8Олар Иш-Бошетни башын Гьабрундагъы Давут пачагъа алып гелип, огъар:

– Муна Шаулну уланы Иш-Бошетни, сени оьлтюрме сюеген душманынгны башы. Пачабыз, бугюн Раббибиз сен учун Шаулдан ва ону наслусундан оьч алды.

9Амма Давут бееротлу Риммонну уланлары Рекапгъа ва Баанагъа булай жавап бере:

– Мени гьар къайсы балагьдан да азат этип тургъан Раббибизни атын тутуп ант этемен!+
10Бир адам магъа: «Шаул оьлдю», – дегенде, яхшы хабар гелтирди деп ойлашып, мен ону тутуп йиберип, Сиклакда оьлтюрдюм. Муна шо хабар учун мен огъар берген савгъатым шодур!+
11Гьали тонавчулар бир айыпсыз адамны оьзюню уьюнде, ятывунда оьлтюргенде буса, тёкген къаныгъыз учун мен сизин къояр деп, ер юзюнде сизин ёкъ этмес деп эсигизге гелеми!

12Давут оьзюню адамларына буйрукъ бере, олар да Рекапны ва Баанагьны оьлтюрелер. Оланы къолларын да, бутларын да гесип, къаркъараларын Гьабрунда кёлню ягъында илип къоялар. Сонг олар Иш-Бошетни башын алып, ону Гьабрунда Абинерни къабуруна гёмелер.

5

Давут бютюн Исрайылны пачасы бола

(1 Тав 11:1-3 )

5^1Исрайылны бары да къавумлары, Гьабрунгъа Давутну ягъына гелип, булай дейлер:

– Биз сени къаркъарангбыз ва къанынгбыз. 2Алдын, Шаул бизин пачабыз заманда да, сен исрайыллыланы ябушувгъа алып юрюп турдунг. Раббибиз сагъа: «Сен Мени халкъым болгъан исрайыллыланы къойчусу болажакъсан ва оланы башчысы болажакъсан», – деп айтды чы+.

3Исрайылны бары да тамазалары Гьабрунгъа Давут пачаны ягъына гелгенде, Давут Раббибизни алдында олар булан дыгъар байлай. Олар да Давутну Исрайылны уьстюнде пача этип салалар.

4Давут пача болгъанда, огъар отуз йыл бола болгъан ва ол къыркъ йыл пача бола+. 5Гьабрунда Давут Ягьудиге етти йыл да алты ай, Ерусалимде буса ол бютюн Исрайылгъа ва Ягьудиге отуз уьч йыл пача бола+.

Давут Ерусалимни елей

(1 Тав 11:4-9; 14:1-2 )

6Давут пача оьзюню адамлары да булан Ерусалимде яшайгъан ебуслулагъа къаршы ябушмакъ учун ёл чыгъа. Ябуслулар Давутгъа:

– Сен мунда гирмессен, сени гьатта сокъурлар булан акъсакълар къувалажакълар, – дейлер.

Олар: «Давут мунда гирип болмажакъ», – деп ойлашалар. 7Амма пача гьали оьзюне Давутну Шагьары деп айтылагъан Сион къаланы елей. 8Шо гюн Давут:

– Ябуслуланы чанчып оьлтюреген гьар ким, шагьарны тюбюнден сув агъагъан ёлдан таба Давутну жанын гёрюп ярамайгъан «сокъурлар булан акъсакъланы» ягъына гирсин, – дей.

Муна шо саялыдыр: «Сокъур булан акъсакъ къалагъа гирмес», – деп айтылагъаны.

9Давут къалада орунлашып токътай, шогъар да Давутну Шагьары деп айтылма башлай. Ол шону айланасын Миллодан[*] башлап ич янын ишлей+. 10Давут баргъан сайын гюч алып тербей, неге тюгюл де Раббибиз, Къудратланы Аллагьы, ону булан бола.

11Тирни пачасы Гьирам Давутну янына вакиллерин, къарагъай аркъалыкълар, агъач ва таш усталарын йибере. Олар Давутгъа къала къуруп берелер+. 12Давут Раббибиз оьзюн Исрайылны уьстюнде пача этип беклешдиргенни ва шону Исрайылдагъы Оьзюню халкъы учун этгенни англай.

Давутну оьзге уланлары

(1 Тав 3:5-8; 14:3-7 )

13Гьабрундан чыгъып, Давут оьзюне дагъы да къаравашлар ва къатынлар ала; ондан дагъы да уланлар ва къызлар тува. 14Давутну шонда тувгъан авлетлерини атлары шулардыр: Шаммуа, Шобап, Натан, Сулейман, 15Ибгьар, Элишуа, Непек, Япия, 16Элишама, Элиада ва Элипелет.

Пилистимлилер тюп болалар

(1 Тав 14:8-17 )

17Давут Исрайылгъа пача этилип салынгъанны эшитгенде, бары да пилистимлилер ону излей чыгъалар. Амма Давут шону билип, къалагъа багъып тюше. 18Пилистимлилер гелип, Репайым къолда ерлешелер+. 19Давут Раббибизге:

– Магъа пилистимлилеге къаршы чыкъма тюшеми? Сен оланы магъа берермисен? – деп сорай.

Раббибиз огъар:

– Чыкъ. Шексиз, Мен пилистимлилени сени къолунга бережекмен, – деп жавап бере.

20Давут Баал-Перасимге[*] багъып бара ва оланы шонда дагъыта. Ол:

– Раббибиз душманларымны йырылгъан сувдай дагъытып къойду, – дей.

Шо саялы да шо ерге Баал-Перасим деп ат къоюлгъан. 21Пилистимлилер шонда оьзлени ялгъан аллагьларын ташлайлар, Давут ва ону адамлары буса шоланы алып гетелер.

22Пилистимлилер янгыдан гелип, Репайым къолда ерлешелер. 23Давут Раббизден сорай, Ол да булай жавап бере:

– Пилистимлилеге мундан таба чапгъын этме, оланы арт ягъындан чыгъып, балгьам тереклер бар якъдан таба чапгъын эт. 24Балгьам тереклени башларында аякъ тавушланы эшитгенде, шоссагьат ябушма гиришерсен, неге тюгюл де пилистимлилени асгерин дагъытмакъ учун, Раббибиз алдынг булан чыкъгъандыр+.

25Давут Раббибиз оьзюне айтгъан кюйде эте ва Гибеондан Гезерге ерли сав ёл пилистимлилени йыгъа юрюй.

6

Сандыкъны Ерусалимге къайтаралар

(1 Тав 13:1-14; 15:25–16:3 )

6^1Давут янгыдан Исрайылдан отуз минг тизив асгер жыя. 2Ол Ягьуди-Баалдан асгерини башына да тюшюп, Аллагьны сандыгъын башгъа ерге элтмек учун ёл чыгъа. Шо сандыкъны уьстюнде карубланы уьстюнде олтуруп токътагъан Къудратланы Раббисини аты болгъан+. 3-4Аллагьны сандыгъын янгы арбаны уьстюне де салып, олар шону Абинадапны тёбеде ерлешген уьюнден алып чыгъалар. Шо арбаны Абинадапны Узза ва Агьио деген уланлары юрютелер. Агьио сандыкъны алды булан юрюй+. 5Давут ва Исрайылны бютюн къавуму Рабибизни алдында оьтесиз бек шатланып, йырлап, къомуз, чёгюр согъуп, теп, бошгъаплар, агъач къашыкълар къагъып айланалар.

6Олар Наконну иннырына етишгенде, Узза Аллагьны сандыгъын тутмакъ учун къолун узата, неге тюгюл де оьгюзлер сюрюнген болгъан+. 7Раббибиз Уззагъа къазаплана ва ону шонда йыгъып къоя. Узза да шонда Аллагьны сандыгъыны ягъында оьлюп къала. 8Раббибиз Уззагъа къазаплангъаны саялы, Давут пашман бола ва бугюнге ерли шо ерге Перес-Узза деп айтылып юрюлюп тура.

9Шо гюн Давут Раббибизден бек къоркъа. Ол:

– Аллагьны сандыгъын мен турагъан ерге нечик гелтирме бола экен? – деп сорай.

10Ол Аллагьны сандыгъын оьзю турагъан Давутну Шагьарына элтме сюймей, гатлы Обет-Эдомну уьюне элте. 11Аллагьны сандыгъы гатлы Обет-Эдомну уьюнде уьч ай сакъланып тура. Раббибиз Обет-Эдомну ва ону уьюндегилени барын да шабагьатлай.

12Давут пачагъа буса:

– Аллагьны сандыгъы саялы Раббибиз Обет-Эдомну уьюндегилени ва ону бары да затын шабагьатлады, – дейлер.

Шо заман Давут гете ва Аллагьны сандыгъын Обет-Эдомну уьюнден алып, сююне туруп Давутну Шагьарына чыгъара. 13Аллагьны сандыгъын алып юрюйгенлер гьар алты абат алгъан сонг, Давут оьгюзню неде семиз бузавну къурбан эте. 14Кетен эпот такъгъан Давут Раббибизни алдында бары да гючюн салып бийий+. 15Шолай ол ва Исрайылны бютюн къавуму иркни мююзлеринден этилген зурнайланы тавушуна шат къычырывлар да булан Аллагьны сандыгъын элтелер.

16Аллагьны сандыгъы Давутну Шагьарына гире турагъанда, Шаулну къызы Микал терезеден къарап тура болгъан. Раббибизни алдында атылып, бийип айланагъан Давут пачаны гёргенде, Микал ондан жиргенеген гьалгъа тюше+.

17Аллагьны сандыгъын буса чатыргъа гелтирип, оьзюню ерине сала. Аллагьны сандыгъы учун шо чатырны Давут къургъан болгъан. Давут Раббибиз учун бютюнлей этилеген ва ярашывлукъну къурбанларын эте. 18Бютюнлей этилеген ва ярашывлукъну къурбанларын этип битип, ол Къудратланы Раббисини гьюрметинден халкъны шабагьатлай+. 19Сонг Давут бары да халкъгъа, бары да исрайыллылагъа – эргишилеге де, къатынгишилеге де – бирер чапелек, бирер гесек къызарылгъан эт ва бирер кишмиш байлам бере. Шондан сонг бары халкъ уьйлерине къайталар.

20Уьюндегилерин шабагьатламакъ учун Давут уьюне къайтгъанда, Шаулну къызы Микал ону къаршылама чыгъа ва:

– Бугюн сен, Исрайылны пачасы, къуллукъчуларынгны къаравашларыны алдында бир эдепсиз адамдай бир башгъача эдинг! – дей.

21Давут Микалгъа булай дей:

– Шо иш Раббибизни алдында болду. Ол буса сени атангны яда ону къавумундан ким буса да биревню орнуна мени айырды. Раббибиз мени Исрайылны, Оьзюню халкъыны уьстюне башчы этип салды. Мен энниден сонг да Раббибизни алдында шатланып туражакъман+. 22Мен оьзюмню дагъыдан-дагъы эсгик тутуп туражакъман, дагъыдан-дагъы оьзюмню тёбен салып туражакъман. Амма сен оьзлени гьакъында айтагъан къаравашлар буса магъа абур этип туражакълар.

23Шаулну къызы Микалны оьлгенче авлетлери болмай.

7

Аллагьны Давутгъа этген ваъдасы

7^1Давут пача оьзюню къаласында ерлеше. Раббибиз Давутну ону айланасындагъы бары да душманларындан рагьатлыкъда къоя. 2Шондан сонг ол Натан пайхаммаргъа:

– Къара чы, мен къарагъайдан этилген къалада яшайман, Аллагьны сандыгъы буса чатырда къалып тура, – дей+.

3Натан Давутгъа:

– Барып, юрегинге тюшгенни эт, неге тюгюл де Раббибиз сени буландыр, – деп жавап бере.

4Шо гече Натангъа Раббибизни булай каламы етише:

5– Барып, мени къулум Давутгъа булай айт: «Раббибиз булай айта: Магъа оьзюнде Мен туражакъ уьйню этип бережек сен тюгюлсен. 6Исрайыллыланы Мисриден чыгъаргъан гюнден тутуп бугюнге ерли Мен уьйде турмадым, амма чатырдагъы кююмде сапар этип турдум. 7Бары да исрайыллылар булан Мен не ерлерде де болдум. Амма Исрайылны Меники болгъан халкъына къойчудай бакъма буюргъан къайсы буса да бир къавумуна Мен: „Неге сиз Магъа къарагъайдан уьй къуруп бермедигиз? – деп сёйледимми дагъы?“»

8Гьасили, Мени къулум Давутгъа булай айт: «Къудратланы Раббиси булай айта: сен Исрайылны Меники болгъан халкъына башчы болсун учун, Мен сени отлавлукъларда къойларынга багъагъан, къуллукъ этеген вакътингде алдым+. 9Сен не ерлер де болуп къалсанг да, Мен сени булан болуп турдум ва алдынгдагъы бары да душманларынгны йыгъып турдум. Мен сени атынгны дюньядагъы инг белгили адамланы атларыдай белгили этип къоярман+. 10-11Мен Оьзюмню халкъым, Исрайыл, учун ер онгарып берермен. Халкъымны оьзюню уью болсун учун ва бир заманда да ону бирев де гьалек этмесин учун, Мен ону тамурлашдырып къоярман. Мен халкъымны, Исрайылны, уьстюне дуванчыланы салгъанлы, алда йимик ону къылыкъсызлар къыйыкъсытмаслар. Шолай да Мен сени бары да душманларынгдан рагьатлыкъда къояжакъман.

Раббинг сени къавумларынгны Оьзю беклешдирип бережегин сагъа билдире тура+. 12Бу дюньядагъы оьмюр ёлунг битип, сен ата-бабаларынгны янына гёчгенде, Мен тахгъа сени наслунгдан биревню, сенден тувгъанны олтуртарман ва ону гьакимлигин беклешдирип къоярман+. 13Ол Мени атымны гьюрметинден Магъа уьй этип берер, Мен де ону гьакимлигин гьар даимге беклешдирип къоярман+. 14Мен ону Атасы боларман, ол да Мени уланым болуп къалар. Эгер де ол гюнагь иш этсе, атасы яшын нечик къамучулап такъсырлай буса, Мен де ону шолай такъсырларман+. 15Амма Шаулдан йимик Мен ону рагьмумдан магьрюм этмесмен. Мен Шаулну сени хатир этип гери урдум. 16Сени къавумларынг да, сени гьакимлигинг де Мени алдымда гьар даим де къатты кюйде турар; сени тахынг даимге беклешип къалар»+.

17Натан Давутгъа бу вагьийдеги бары да сёзлени айтып бере.

Давутну дуасы

(1 Тав 17:16-27 )

18Шо заман Давут пача гирип, Раббибизни алдында олтура ва булай дей:

– Пачабыз Аллагь, мени булай оьр этердей мен киммен, мени агьлюм де недир? 19Амма, Раббим, Аллагьым, Сен дагъы да кёп затны берме токъташдынг. Сен гьатта Оьзюнгню къулунгну уьюню гележегини гьайын да этдинг! Шо да инсанлар учун бир насигьат болуп токътар, Пачабыз Аллагь.

20Мен, Давут, Сагъа дагъы да не айтып боламан? Оьзюнгню къулунгну Сен таныйсан чы, Пачабыз Аллагь! 21Сен шо зор ишни каламынг себеп болуп, Оьзюнг сююп этдинг ва шону Оьзюнгню къулунга ачыкъ этип бердинг.

22Нечик зорсан дагъы сен, Пачабыз Аллагь! Къулакъларыбыз эшитип, гьеч Сагъа ошагъан ёкъдур, Сенден къайры Аллагь да ёкъдур+. 23Сени халкъынга, Исрайылгъа, ошагъан да ким бар? Сатып алып, Оьзюню халкъы этмек учун, янгыз огъар эди чи Аллагьны гелгени? Оьзюнгню халкъынгны Мисриден сатып алып, ону алдындан оьзге халкъланы ва оланы аллагьларын къувалап тайдырып, Сен зор уллу ва къоркъунчлу ишлер этдинг. Шоланы Сен бары да халкълар Сени атынгны билсин учун этдинг+. 24Сен Исрайылны гьар даимге оьз халкъынг этдинг; Сен де, Раббим, ону Аллагьы болуп токътадынг.

25Гьали буса, Раббим Аллагь, Сен Оьзюнгню къулунга ва ону тухумуна этген ваъданг гьар даимге беклешип къалсын. Сен де ваъданга гёре иш гёрюп тур. 26Инсанлар: «Къудратланы Раббиси Исрайылны уьстюндеги Аллагьдыр!» – деп айтсын учун, Сени атынг гьар даимге де оьр болуп къалсын дагъы. Къулунг Давутну тухуму да Сени алдынгда беклешип къалсын дагъы.

27Гьей Къудратланы Раббиси, Исрайылны Аллагьы, Оьзюнгню къулунга: «Мен сени наслуларынгдан пачалар болагъан кюйню этермен», – деп айта туруп, сен шу ишни ачыкъ этдинг. Шо саялы да мен, Сени къулунг, Сагъа шу дуаны этме болушлукъ этдим. 28Гьей Къудратланы Раббиси, Сенсендир Аллагь! Сени каламынг гьакъ гертидир, Сен де магъа, Сени къулунга, шу ниъматны ваъда этдинг. 29Сени къулунг гьар даим де Сени алдынгда болуп турсун учун, Оьзюнгню къулунгну тухумун шабагьатлап къой. Къудратланы Раббиси, шону Оьзюнг айтдынг чы. Сени шабагьатлавунгдан Сени къулунгну тухуму да гьар даимге шабагьатланып къалар!

8

Давутну уьстюнлюклери

(1 Тав 18:1-13 )

8^1Арадан бираз заман гетген сонг, Давут пилистимлилени янча, оланы оьзюне таби эте ва Метек-Гаамманы пилистимлилени къолундан чыгъарып ала.

2Дагъы да Давут муаплыланы янча. Давут оланы ерге ятдырып, аркъан булан оьлчей. Эки оьлчев гелген чакъысын ол оьлюмге тарыта, бир оьлчев гелген чакъысын буса сав къоя. Шолай муаплылар Давутгъа таби болуп къалалар ва огъар ясакъ тёлеме башлайлар.

3Дагъы да Давут Регьопну уланы, Собаны пачасы Гьададезерни янча. Гьададезер шо заман Фират оьзенни ягъасына оьзюню гьакимлигин янгыдан токъташдырма бара болгъан+. 4Давут бир минг етти юз атлыны ва йигирма минг яяв асгерчини есирликге ала. Ол арбагъа егилеген атланы янгыз юзюсюн къоюп, къалгъанларыны барысын да акъсакъ этип къоя.

5Собаны пачасы Гьададезерге Шамдан арамлылар кёмекге гелгенде, Давут оланы йигирма эки минг адамын къыра. 6Давут асгерчилерин шамлы арамлыланы пачалыгъында ерлешдире. Арамлылар ону къуллары болуп къалалар ва огъар ясакъ тёлеме башлайлар. Давут баргъан-баргъан ерде Раббибиз огъар уьстюнлюк савгъат этип тура.

7Гьададезерни ювукъларыныки болгъан алтын къалкъанланы алып, Давут шоланы Ерусалимге гелтире+. 8Гьададезерники болгъан Бетагь ва Беротай шагьарлардан Давут пача оьтесиз кёп багъыр ала.

9Гьаматны Той деген пачасы Давут Гьададезерни бары да асгерчисин янчгъанын эшитгенде, 10ону ягъына оьзюню уланы Ёрамны йибере. Той пача уланын Давутгъа салам йибермек ва ону Гьададезерден уьст геливю булан къутламакъ учун йибере. Той Гьададезерге къаршы дав юрюте болгъан. Ёрам оьзю булан гюмюшден, алтындан ва багъырдан этилген савутланы алып геле.

11-12Давут пача шо савутланы да оьзюне таби этген бары да халкълардан: Эдомдан ва Муапдан, аммунлулардан, пилистимлилерден ва Амаликден – алгъан гюмюш ва алтын булан бирче Раббибизге багъышлай. Дагъы да Давут Раббибизге Регьопну уланы, Собаны пачасы Гьададезерден чыгъарып алгъан мал-матагьны да багъышлай+.

13Тузлу Къолда он сегиз минг эдомлуну къыргъан сонг, Давутну аты данггъа чыгъа+. 14Давут бютюн Эдомда асгерчилерин ерлешдире ва бары да эдомлулар ону къуллары болуп къалалар. Давут баргъан-баргъан ерде Раббибиз огъар уьстюнлюк савгъат этип берип тура+.

Давутну ювукълары

(2 Пач 20:23-26; 1 Тав 18:14-17 )

15•Давут, оьзюню бютюн халкъына гьукму чыгъара ва тюзлюк болдура туруп, бютюн Исрайылгъа башчылыкъ этип тура+. 16Саруяны уланы Ёап асгербашчысы болгъан; Агьилутну уланы Ёшапат таварихчиси болгъан;+
17Агьитупну уланы Садок ва Абиатарны уланы Агьималик дин къуллукъчулар болгъанлар; Серая языв юрютегени болгъан;+
18Ёяданы уланы Беная керетлилени ва пелетлилени асгер бёлюклерини уьстюндеги болгъан; Давутну уланлары буса къалада дин къуллукъчулар болгъанлар+.

9

Давутну Мепибошетге гёрсетген рагьмусу

9^1Давут:

– Шаулну уьюнде Ёнатанны эсделиги учун мен оьзюне рагьму гёрсетип болардай бирев сама къалгъанмы? – деп сорай+.

2Шаулну тухумундан Сиба деген бир къуллукъчу болгъан. Ону Давутну ягъына чакъыралар, пача да огъар:

– Сиба деген сенмисен? – деп сорай.

– Сагъа къуллукъ этме гьазирмен, – деп жавап бере ол+.

3Пача:

– Шаулну уьюнде мен оьзюне Аллагьны рагьмусун гёрсетип болардай бирев сама да бармы? – деп сорай.

Сиба пачагъа:

– Ёнатандан къалгъан улан бар. Ону эки де буту акъсакъ, – деп жавап бере+.

4– Ол къайдадыр дагъы? – деп сорай пача.

Сиба:

– Ол Ло-Дебарда Аммиелни уланы Макирни уьюнде, – деп жавап бере+.

5Давут пача ону Ло-Дебардан Аммиелни уланы Макирни уьюнден гелтирме йибере.

6Шаулну уланы Ёнатанны уланы Мепибошет Давутну ягъына гелгенде, ол пачагъа абур этип баш ие. Давут:

– Мепибошет! – дей.

– Мен сени къулунгмандыр, – деп жавап бере ол+.

7– Къоркъма, – дей огъар Давут, – неге тюгюл де атанг Ёнатанны хатиринден мен сагъа рагьму этежекмен. Мен сагъа уллуатанг Шаулнуки болгъан бары да топуракъны къайтаражакъман, сен де даим мени булан бир тепсиде олтуруп ашажакъсан.

8Мепибошет баш ийип:

– Мен, сени къулунг, мени йимик оьлген итге оьзюнг тергев бакъдырардай киммен? – дей.

9Пача, Шаулну Сиба деген къуллукъчусун чакъырып, огъар булай дей:

– Мен сени есингни уланыны уланы Мепибошетге Шаулнуки ва ону тухумунуки болгъан бары да малны къайтардым. 10Мепибошетни рызкъысы болсун учун, сен уланларынг да, къуллукъчуларынг да булан бирче ону топурагъына къуллукъ да этип, тюшюмюн къайтарма тарыкъ болажакъсан. Мепибошет буса даим мени булан бир тепсиде олтуруп ашажакъ.

(Сибаны буса он беш уланы ва йигирма къуллукъчусу болгъан.)+
11Сиба пачагъа:

– Мен, сени къулунг, есим пача оьзюне эт деп буюрагъан бары да затны кютежекмен, – дей.

Мепибошет де, пачаны бир уланыдай, Давут булан бир тепсиде олтуруп ашай.

12Мепибошетни Мика деген гиччи уланы болгъан. Сибаны уьюндегилени барысы да Мепибошетни къуллукъчулары болгъан. 13Мепибошет Ерусалимде яшап тура, неге тюгюл де ол пача булан бир тепсиде олтура болгъан. Ону эки де буту акъсакъ болгъан.

10

Давут аммунлулардан ва арамлылардан уьст геле

(1 Тав 19:1-19 )

10^1Арадан бираз заман гетген сонг, аммунлуланы Нагьаш деген пачасы гечине. Нагьашны орнуна ону уланы Гьанун пача бола+. 2Давут: «Нагьаш магъа рагьмулу болгъаны йимик, ону уланы Гьанунгъа мен де рагьмулу болайым чы», – деп ойлаша.

Давут Гьанунну ягъына оьзюню къуллукъчуларын атасына къайгъырышмакъ учун йибере. Давутну адамлары аммунлуланы топурагъына гелгенде, 3аммунлуланы башчылары оьзлени еси Гьанунгъа булай дей:

– Гертиден де, Давут оьзюню адамларын атанга абур этип къайгъырышма йиберген деп ойлашамысан? Давут оланы сени янынга, шагьарны яхшы кюйде тергеп чыгъып, сонг дагъытмакъ муратда йиберди.

4Гьанун, Давутну адамларын тутуп, оланы сакъалларыны яртыларын юлюй ва оланы опуракъларын сомларына етгинче яртыларын гесип, къайтарып йибере. 5Оьзюне шо гьакъда хабарлагъанда, Давут оланы алдына адамларын йибере, неге тюгюл де олар бек хорлангъан болгъанлар. Пача:

– Сакъалларыгъыз оьсгенче, Еригьонда туругъуз, сонг къайтарсыз, – дей.

6Давут оьзлени гёрюп ярамайгъанын англагъанда, аммунлулар Арам-Бет-Регьопдан ва Арам-Собадан йигирма минг яяв асгерчи ва шолай да минг адамы да булан Маака пачаны, дагъы да Топдан он эки минг адамны тута+.

7Давут шону эшитип, Ёапны бары да асгерчиси де булан олар булан ябушма йибере. 8Аммунлулар чыгъып, асгер къайдасы булан тизилип токътайлар ва шагьарны къапуларына гиреген ерде ерлешелер. Собалы, регьоплу арамлылар ва топлу, маакалы адамлар айрыча ачыкъ авлакъда токътайлар.

9Ал якъдан да, арт якъдан да ябушма тарыкъ болажагъын гёргенде, Ёап Исрайылны инг тизив асгерчилерин сайлай ва оланы арамлылагъа къаршы тизип сала. 10Къалгъан адамланы ол оьзюню иниси Абишайны табилигинде къоя. Абишай да оланы аммунлулагъа къаршы тизип сала. 11Ёап булай дей:

– Эгер де арамлылар магъа гюч этип йиберсе, магъа кёмекге сен гелерсен. Эгер де аммунлулар сагъа гюч этип йиберсе, сагъа кёмекге мен гелермен. 12Къатып тур! Халкъыбыз, Аллагьыбыз учун къоччакъ кюйде ябушайыкъ! Раббибиз де Оьзю тийишли гёрген кюйде этсин дагъы!+

13Шондан сонг Ёап оьзюню асгерчилери де булан арамлылагъа къаршы ябушма чыгъа, олар да ону алдына тюшюп къачалар. 14Арамлыланы къачагъанын гёргенде, аммунлулар да Абишайдан къачалар ва шагьаргъа гирип токътайлар. Ёап буса, арамлылар булангъы ябушувдан къайтып, Ерусалимге геле.

15Исрайыллылар оьзлени дагъытгъанын гёргенде, арамлылар, бирче жыйылып, бирлешме токъташалар. 16Гьададезер Фират оьзенни ари ягъында яшайгъан арамлыланы артындан йибере. Олар башында Гьададезерни асгербашчысы Шобак да булан Гьеламгъа гелелер+.

17Шо гьакъда Давутгъа етишдиргенде, ол бютюн Исрайылны жыя, Урдундан таба чыгъып, Гьеламгъа геле. Давутну алдына чыгъып, ону булан ябушмакъ учун, арамлылар асгер къайдасы булан тизилип токътайлар. 18Олар исрайыллыланы алдына тюшюп къачалар. Давут арамлылардан етти юз атарбалы ва къыркъ минг яяв асгерчини къыра. Ол дагъы да арамлыланы асгербашчысы Шобакны уруп йыгъа, ол да шонда оьлюп къала. 19Исрайыллылар оьзлени янчгъанын гёргенде, Гьададезерге таби болагъан бары да пачалар, олар булан ярашывлукъ этип, исрайыллылагъа бойсынып къалалар.

Шондан сонг арамлылар аммунлулагъа кёмек этме къоркъалар.

11

Давут ва Батшеба

11^1Язбашда, пачалар давгъа барагъан вакътиде, Давут Ёапны оьзюню ювукълары ва бютюн Исрайылны асгери де булан йибере. Олар аммунлулардан уьст геле ва оланы Рабба деген аслу шагьарын къуршавгъа ала. Давут буса Ерусалимде къала+.

2Бир гюн ахшам ятывундан да туруп, Давут оьзюню къаласыны къалкъысында гезеп айлана. Ол къалкъысындан таба киринеген бир къатынгишини гёре. Шо къатынгиши бек исбайы болгъан. 3Давут бир адамын ону гьакъында билип гелме йибере. Шо адам:

– Ол Элиамны къызы, гьетли Урияны къатыны Батшеба, – дей+.

4Шо заман Давут адамларын шо къатынгишини гелтирсин деп йибере. Къатынгиши ону ягъына геле. Давут огъар ювукълукъ эте. (Къатынгиши къаркъарасындагъы гьар айлыкъ насындан янгы тазаланып тура болгъан.) Сонг ол уьюне къайта+. 5Къатынгиши айлы бола ва Давутгъа:

– Мен айлыман, – деп айтып йибере.

6Шо заман Давут Ёапгъа:

– Мени яныма гьетли Урияны йибер, – деп буйрукъ йибере.

Ёап ону Давутну ягъына йибере. 7Урия оьзюню ягъына гелгенде, Давут огъар Ёапны, асгерчилени ва давну юрюлюшю гьакъында сорай. 8Сонг Давут Уриягъа:

– Уьюнге къайтып, аякъларынгны жув, – дей.

Урия пачаны къаласындан чыгъа. Ону арты булан пачадан савгъат да алып баралар. 9Амма Урия къалагъа гиреген ерде оьзюню есини къуллукъчулары булан юхлама да ятып, уьюне къайтмай къала. 10Давутгъа: «Урия уьюне къайтмады», – дегенде, ол Уриягъа:

– Сен сапардан гелип турмаймысан дагъы? Неге уьюнге къайтмадынг? – деп сорай.

11Урия Давутгъа булай дей:

– Сыйлы сандыкъ, Исрайыл ва Ягьуди чатырларда къалып туралар. Мени есим Ёап да, есимни бары да адамлары да ачыкъ авлакъда къалып туралар. Ашамакъ, ичмек, къатыным булан ятмакъ учун, мен уьйге нечик къайтып болайым дагъы? Аллагьны атын тутуп ант этемен, мен шо затны этип болмасман дагъы!

12Шо заман Давут огъар:

– Бугюн де мунда къал, тангала мен сени къайтарып йиберермен, – дей.

Урия Ерусалимде шо гюн де, артындагъы гюн де къала. 13Давут чакъырып, Урия ону булан ашай, иче. Давут ону эсиргенче ичире. Ахшам Урия есини къуллукъчулары да булан къамушдан этилген ятывунда юхлама ятма деп чыгъа. Ол уьюне къайтмай.

14Эртенокъ Давут Ёапгъа кагъыз яза ва шону Уриядан таба йибере+. 15Кагъызда: «Урияны лап да къызгъын дав юрюлеген ерге де салып, ол оьлсюн учун, ондан ари тайып къаларсыз», – деп язылгъан болгъан.

16Ёап шагьарны къуршавгъа алгъанда, ол Урияны шагьарны инг де гючлю якълавчулары бар ерге сала. Ёап оьзю шо гьакъда биле болгъан. 17Шагьарлылар шагьардан да чыгъып, Ёап булан ябушув юрютгенде, Давутну асгеринден бирлери оьлелер. Гьетли Урия да оьле. 18Ёап Давутгъа ябушувну гьакъында тындырыкълы кюйде хабарлар йибере. 19Ол чавушун булай деп уьйрете:

– Сен пачагъа ябушувну гьакъындагъы бу хабарланы айтып битгенде, 20ол ачувланып, сагъа булай сорама бола: «Неге сиз ябушмакъ учун шагьаргъа бек ювукълашдыгъыз? Олар барудан таба окъ булан атышажагъын биле эдигиз чи. 21Еруббешетни уланы Абимелекни Тебесде ким оьлтюргени эсигизде чи. Къатынгиши барудан таба Абимелекге багъып тирменташны гесегин ташлады, ол да оьлюп къалды. Сиз шагьаргъа шолай бек ювукълашып не эте эдигиз дагъы?» Эгер де сенден шо затланы сораса, огъар: «Дагъы да сени къуллукъчунг гьетли Урия оьлдю», – деп айтарсан.

22Чавуш ёл чыгъа. Етгенде, ол Давутгъа Ёап оьзюнден айтып йиберген бары да затны етишдире. 23Чавуш Давутгъа булай дей:

– Шо адамлар бизге чапгъын эте туруп, ачыкъ авлакъда бизге къаршы чыкъдылар. Тек биз оланы къайтып шагьарны къапуларына багъып къуваладыкъ. 24Окъчулар барудан таба сени къуллукъчуларынга багъып атыша эдилер, оланы бирлери оьлдюлер. Сени къуллукъчунг гьетли Урия да оьлдю.

25Давут чавушгъа булай дей:

– Ёапгъа: «Шо зат сени пашман этмесин, къылыч бир биревню, бир де башгъаны йыгъар. Гючлерингни де жыйып, шагьаргъа къаршы чыкъ ва ону дагъыт», – деп айт. Ёапны ругьландырмакъ учун шолай айтарсан.

26Урияны къатыны оьзюню эри оьлгенни эшитгенде, огъар яс этип йылай. 27Яслы вакътиси битгенде, Давут Урияны къатынын оьзюню уьюне гелтире. Ол Давутну къатыны бола ва огъар улан таба. Амма Давут этген ишге Раббибиз рази болмай.

12

Натан Давутну юзюн ачып бере

12^1Раббибиз Давутну ягъына Натанны йибере. Ол Давутну ягъына гелип, булай дей:

– Бир шагьарда эки адам болгъан. Оланы бириси бай, экинчиси буса ярлы болгъан+. 2Байны оьтесиз кёп гьайваны, къою болгъан, 3ярлыны буса сатып алгъан бир гиччирек къозусундан къайры заты болмагъан. Ярлы огъар яхшы къуллукъ эте болгъан, къозу да ону яшлары булан бирче оьсюп къала. Ол ярлыны бошгъабындан ашай, ону сукарасындан иче, гьатта ону тёшюнде ятып юхлап къала болгъан. Къозу ону бир къызы йимик болгъан.

4Байгъа бир ёлавчу къонакъ тюше. Амма бай ёлавчугъа оьзюню гьайванларындан, къойларындан алып аш этме къызгъана. Шону орнуна ол ярлыны къозусун алып, къонагъына ондан аш этип бере.

5Шо адамгъа бек ачувлангъан Давут Натангъа:

– Раббибизни атын тутуп ант этемен, шолай затны этген адамгъа оьлюм тийишли! 6Шо адам къозуну орнуна дёрт къабат артыкъ этип тёлеме герек, неге тюгюл де ол этген ишин гьеч бир де языкъсынмайлы этген, – дей+.

7Шо заман Натан Давутгъа булай дей:

– Шо адам сен оьзюнгсен! Раббибиз, Исрайылны Аллагьы, булай айта: «Мен сени Исрайылны уьстюне пача да этип салып, сени Шаулдан азат этдим+. 8Мен сагъа есингни мюлкюн бердим, ону къатынларын да сени ихтиярынгда къойдум. Мен сагъа Исрайылны ва Ягьудини къавумларын бердим. Шу затланы бары да сагъа кёп азлыкъ этген болгъан эди буса, Мен сагъа дагъы да кёпню берер эдим. 9Раббибизни гёз алдында яман иш де этип, неге дагъы сен Ону сёзюн гери уруп токътадынг? Сен гьетли Урияны къылыч булан уруп йыкъдынг, ондан къалгъан къатынны буса оьзюнге къатын этип алдынг. Сен Урияны аммунлуланы къылычы булан оьлтюрдюнг+. 10Шо саялы да къылыч даим сени уьюнгню гьызарлап юрюп туражакъ, неге тюгюл де сен, Мени де гери уруп, гьетли Уриядан къалгъан къатынны оьзюнге къатын этип алып токътадынг».

11Раббибиз булай айта: «Мен сагъа балагьны оьзюнгню уьюнгден гелтирежекмен. Оьзюнгню гёз алдынгда къатынларынгны да алып йиберип, оланы оьзгеге берип къояжакъман, ол да сени къатынларынг булан ятып туражакъ. Шо гьакъда бютюн халкъ билип туражакъ+. 12Сен ишингни яшыртгъын этген эдинг, Мен буса ишимни бютюн Исрайылны ва Гюнешни алдында этежекмен».

13Давут да Натангъа:

– Мен Раббибизни алдында гюнагь иш этдим, – дей.

Натан:

– Раббибиз сенден гюнагьынгны тайдырды. Сен оьлмежексен+. 14Амма сен Раббибизни сансымайлы къойгъанынг саялы, сени туважакъ уланынг оьлежек, – дей.

Давутну уланы оьле

15Шондан сонг Натан уьюне гете. Раббибиз Давутну Уриядан тувгъан яшына аврув тийдире. 16Давут яшына байлавлу болуп Аллагьгъа дуа эте. Ол ораза тута, гечелени оьзюню уьюнде жабарда ятып оьтгере+. 17Давутну уьюндеги тамазалар ону ягъында токътап болалар. Олар Давутну жабардан гётерме къарайлар, амма ол рази болмай ва олар булан бирче олтуруп бир зат сама да ашамай.

18Еттинчи гюнге яш оьле. Давутну къуллукъчулары огъар яш оьлгенин айтма къоркъалар, неге тюгюл де олар: «Яш савда Давут бизге тынгламаса да, биз ону булан нечик де сёйлеп сама да бола эдик. Яш оьлгенни биз огъар нечик айтайыкъ экен? Ол чу оьзюне бир зат этип къойма бола», – деп ойлашалар.

19Къуллукъчулары бир-бирине шыбышлап айланагъанын гёрюп, Давут яш оьлгенни англай.

– Яш оьлдюмю? – деп сорай ол.

– Оьлдю, – деп жавап берелер олар.

20Шо заман Давут жабардан гётериле. Жувунуп, арив ийис гелтиреген затлар да сюртюп, гийинип, ол Раббибизни уьюне бара ва шонда суждагъа бара. Сонг ол уьюне гете. Шонда Давут буйрукъ берип, огъар ашама зат бере, ол да ашай.

21Къуллукъчулары огъар:

– Сен булай неге этесен? Яш савда сен ораза да тутуп, йылай эдинг; гьали буса яш оьлген, сен турма да туруп, ашайсан! – дейлер.

22Давут булай жавап бере:

– Яш савда мен ораза да тутуп, йылай эдим. Мен: «Ким биле, балики, Раббибиз магъа рагьмулу болуп, яш сав къалар», – деп ойлаша эдим. 23Амма ол оьлдю. Гьали магъа негердир ораза тутмагъа? Мен ону къайтарып болажакъманмы дагъы? Яш бар ерге мен баражакъман, мен бар ерге ол къайтып гелмежек.

Сулейман тува

24Сонг Давут къатыны Батшебаны гёнгюн ала, ону ягъына гирип, огъар ювукълукъ эте. Батшеба, айлы болуп, улан таба. Давут огъар Сулейман деп къоя. Раббибиз ону сююп къоя. 25Раббибиз Натан пайхаммарны яшгъа Едидиагь деп къойсун деген буйрукъ булан йибере.

Давут Раббаны елей

(1 Тав 20:1-3 )

26Шо вакътиде буса Ёап аммунлуланы тахшагьары Раббагъа къаршы дав юрюте ва пачаны къаласын елей+. 27Ёап оьзюню чавушларындан таба Давутгъа булай айтып йибере:

– Мен, Раббаны къуршавгъа алып, шагьарны сувун еледим. 28Гьасили, къалгъан асгерчилерингни де жыйып, шагьарны къуршавгъа да алып, шону еле. Ёгъесе шагьарны мен оьзюм ележекмен, шогъар да мени атым къоюлажакъ.

29Давут бары да асгерин жыя, Раббагъа багъып ёл чыгъа ва дав этип, шону елей. 30Давут, оланы пачасыны башындан тажын чечип алып, оьзюню башына сала. Сыйлы таш булан накъышлангъан шо тажны багьасы отуз дёрт кило алтынны багьасына тенг геле болгъан. Сонг ол шагьардан оьзюне дагъы да кёп мал ала. 31Давут шагьарда яшайгъанланы шондан чыгъара; оланы бычгъылар, темир казалар, балталар булан ишлеме ва керпич гесме борчлу эте. Давут аммунлуланы бары да шагьарлары булан шо кюйде иш гёре. Шондан сонг ол бары асгери де булан Ерусалимге къайтып геле.

13

Амнон Тамарны хорлай

13^1Арадан бираз заман гетген сонг, Давутну уланы Амнон Абсаламны къызардашы Тамаргъа гьасирет бола. Абсалам да Давутну уланы болгъан. Тамар бек исбайы къыз болгъан. 2Амнон, оьзю булан къаны бир къызардашы Тамаргъа байлавлу къыйнала туруп, авруп къала, неге тюгюл де ол оьзюне эргиши тиймеген къыз болгъан. Амнон Тамаргъа бир зат да этме болмас деп ойлаша болгъан.

3Амнонну Ёнадап деген къурдашы болгъан; ол Давутну агъасы Шимеаны уланы болгъан. Ёнадап бек гьилласы булангъы адам болгъан+. 4Ол Амнонгъа:

– Неге сен, пачаны уланы, гюнден-гюн къуруп битип барасан? Магъа айт гьали, – дей.

Амнон огъар:

– Мен агъам Абсаламны къызы Тамаргъа гьашыкъ болуп къалгъанман, – дей.

5– Тёшекге де ятып, авруйгъан болуп къал, – дей Ёнадап. – Атанг сени гёрме гелгенде, огъар: «Ягъыма къызардашым Тамар гелип, магъа ашама бир зат берсин. Ашны ол мен оьзюн гёрюп болагъан кюйде ва оьзюню къолундан алып ашап болагъан кюйде этсин», – деп айтарсан.

6Амнон ятып, авруйгъан болуп къала. Пача оьзюн гёрме гелгенде, Амнон огъар:

– Къызардашым Тамар гелип, магъа бир-эки чапелек биширсин. Ол чапелеклени мен оьзюн гёрюп болагъан кюйде ва мен оьзюню къолундан алып ашап болагъан кюйде биширсин, – дей.

7Давут къаладагъы Тамаргъа:

– Эркъардашынг Амнонну уьюне де барып, огъар аш эт, – деп айтып йибере.

8Тамар эркъардашы Амнонну уьюне бара. Ол ятып тура болгъан. Тамар, хамур да басып, Амнон гёреген кюйде огъар чепелеклер биширип бере. 9Сонг ол ялгъавну да алып, Амнонну алдына чапелеклени сала, амма ол ашамай.

– Мундагъылар бары да чыкъсын, – дей Амнон.

Бары да чыгъалар. 10Шо заман Амнон Тамаргъа:

– Ашны сени къолунгдан алып ашайым; мунда, мен ятгъан уьйге, гелтир, – дей.

Тамар оьзю биширген чапелеклени де алып, эркъардашы Амнон ятгъан уьйге гелтире. 11Амма Тамар огъар чапелеклени узатгъанда, Амнон ону тутуп йиберип:

– Къызардашым, гел, къырыйымда ят! – дей.

12– Ёкъ, эркъардашым! – дей Тамар огъар. – Магъа гюч этме. Исрайылда шолай ишни этме ярамас! Шо авлиялыкъны этме!+
13Мен сонг шо биябурлугъум да булан не этермен? Сен буса Исрайылда бир авлиядай болуп къаларсан. Тилеймен сагъа, пачагъа сёйлеп къара. Ол мени сагъа эрге бермей къоймас.

14Амма Амнон Тамаргъа тынглап турмай. Оьзю къыздан гючлю экенге гёре, Амнон ону хорлай. 15Шондан сонг Амнон ону гёрюп ярамайгъан болуп къала. Уланны Тамарны гёрюп ярамайгъанлыгъы огъар алда бакъгъан якъдагъы гьашыкълыгъындан артыкъ болуп чыгъа.

Амнон огъар:

– Туруп, лагь бол шундан! – дей.

16– Ёкъ! – дей Тамар огъар. – Мени къуваламакъ сен гьали магъа этгенингден де артыкъ яманлыкъдыр.

Амма Амнон огъар тынглап турмай. 17Ол оьзюне къуллукъ этеген жагьил уланны чакъырып, огъар:

– Муну шундан къувалап чыгъарып, артындан эшикни бегит! – дей.

18Къуллукъчу да, Тамарны къувалап чыгъарып, артындан эшикни бегите. (Тамарны уьстюнде багьалы накъышлары булангъы опурагъы болгъан; шолай опуракъны шо девюрде пачаны эрге бармагъан къызлары гие болгъан.) 19Башына кюл де себелеп, Тамар оьзюню багьалы опурагъын йыртып ташлай. Къоллары булан башын тутгъан гьалда, гьынкъгъа да тюшюп йылай туруп, ол ёкъ болуп гете. 20Тамарны эркъардашы Абсалам огъар:

– Сагъа эркъардашынг Амнон ювукълукъ этдими? Амма гьали, къызардашым, пысып тур, ол сени эркъардашынг. Шону айтып айланма, – дей.

Тамар эркъардашы Абсаламны уьюнде бир ташлангъан тиштайпа йимик яшап тура.

21Давут пача буланы барын да эшитгенде, бек къазаплана. 22Абсалам Амнонгъа, не яман этип, не яхшы этип, бир сёз де айтмай; ол Амнонну гёрюп ярамай, неге тюгюл де ол къызардашы Тамарны хорлагъан болгъан.

Абсалам Амнонну оьлтюре

23Арадан эки йыл гетген сонг, Эпрайим булан дазудагъы Баал-Гьасорда Абсаламны къой къыркъыву башлана. Ол шонда пачаны бары да уланларын чакъыра. 24Абсалам пачаны ягъына гелип:

– Мени къой къыркъывум башланды. Ювукъларынгны да алып сен де шонда гелсенг – дей.

25– Гелмеймен, уланым, – деп жавап бере пача. – Сагъа тарыкъсыз юк болмайыкъ, шонда биз барыбыз да геле турмайыкъ.

Абсалам пачагъа нечакъы тилеп турса да, ол шонда бармагъа рази болмай. Амма пача ону шабагьатлай. 26Шо заман Абсалам:

– Сен гелмей бусанг, бизин булан агъам Амнонгъа барма изну бер, – дей.

Пача огъар:

– Не эте ол сени булан гелип? – деп сорай.

27Амма Абсалам тилей туруп, пачаны рази эте, ол да Амнонну ва оьзюню къалгъан бары да уланларын ону булан йибере. Абсалам пачалагъа хас болгъан йыбав эте.

28Абсалам оьзюню адамларына булай буйрукъ бере:

– Къарагъыз, Амнон, чагъыр ичип, кеп болгъанда, мен сизге: «Уругъуз Амнонгъа», – дермен, шо заман ону оьлтюрерсиз. Къоркъмагъыз. Мен оьзюм тюгюлменми дагъы сизге шо буйрукъну береген? Къатып, къоччакъ кюйде туругъуз!

29Абсаламны адамлары Амнонгъа оьзлеге еси буюргъан кюйде эте. Пачаны бары да уланлары буса, къачырларына да минип, къачып гетелер. 30Олар ёлдагъы заман Давутгъа: «Абсалам пачаны бары да уланларын оьлтюрдю; оланы бири де къалмады», – деген хабар геле.

31Пача, туруп йиберип, уьстюндеги опурагъын йыртып ташлай ва жабаргъа ава. Къырыйында эретургъан ону бары да къуллары да оьзлени опуракъларын йыртып ташлайлар+. 32Амма Давутну агъасы Шимеаны уланы Ёнадап булай дей:

– Есим оьзюню бары да уланларын оьлтюрген деп ойлашмасын, янгыз Амнон оьлдю. Абсалам бу затланы барын да Амнон оьзюню къызардашы Тамарны хорлагъан гюнден берли ойлашгъан эди+. 33Есим пача оьзюню бары да уланлары оьлген деп къыйналып турмасын. Янгыз Амнон оьлдю.

34Шо вакътиде буса Абсалам къачып гете. Къаравулда токътагъан жагьил улан, къарап, тёбени бетинден таба Гьоронайымны ёлундан тюшюп гелеген кёп адамны гёре. 35Ёнадап пачагъа:

– Муна, шо гелеген сени уланларынг, бары зат къуллукъчунг айтгъан кюйде болуп чыкъды, – дей.

36Ол сёйлеп битгенде, оькюрюп йылай туруп пачаны уланлары гирип гелелер. Пача оьзю де, ону бары да къуллукъчулары да гьынкъгъа тюшюп йылайлар. 37Абсалам буса, къачып, Аммигьутну уланы, Гешурну пачасы Талмайны ягъына гелип токътай. Давут пача буса гюн сайын уланына яс этип тура+. 38Абсалам, къачып, Гешургъа етип, шонда уьч йыл къала. 39Пача буса Абсаламны сагъынып тура, неге тюгюл де ол Амнонну оьлтюрюп рагьатланып токътагъан болгъан.

14

Ёап Абсаламны Ерусалимге къайтывун гьазирлей

14^1Давут пача Абсаламны бек сагъынгъан болгъан. Саруяны уланы Ёап шо гьакъда биле. 2Текоа деген ерде бек гьакъыллы къатын яшай болгъан. Ёап Текоагъа ону гелтирсин деп артындан йибере. Ол шо къатынгъа булай дей:

– Йылайгъан болуп гёрюнерсен. Къаралар гиерсен, арив ийис гелтиреген затланы да сюртмессен. Оьзюнгню оьлген адамгъа кёп гюнлер яс эте туруп оьтгерген къатын йимик тутарсан. 3Пачаны ягъына да барып, шу сёзлени айтарсан.

Ёап къатынгъа не айтма тарыгъын уьйрете.

4Текоалы шо къатын пачаны ягъына гиргенде, баш да ийип, бети булан ерге багъып йыгъыла ва огъар:

– Магъа кёмек эт, гьей пачам! – дей+.

5Пача огъар:

– Не къыйынынг бар сени? – деп сорай.

Къатын булай дей:

– Мен тул къалгъан къатынман, эрим оьлген. 6Мени эки уланым бар эди. Олар авлакъда бир-бири булан ябушгъанлар, шонда оланы айырма бирев де болмагъан. Оланы бириси уруп башгъасын оьлтюрген. 7Муна, гьали магъа къаршы савлай тухум гётерилген. Олар: «Агъасын оьлтюрген уланынгны гёрсет. Ол агъасын оьлтюрген саялы, биз ону оьзюн оьлтюрежекбиз. Биргине-бир варисни ёкъ этип къоя бусакъ да, биз шо ишни этежекбиз», – дейлер. Олар, мени къалып турагъан ахырынчы жыжымымны да сёндюрюп, дюньяланы уьстюнде эримни не атын, не варисин къоймажакъ.

8Пача шо къатынгъа:

– Уьюнге къайт, сени гьайынгны мен этермен, – дей.

9Амма текоалы къатын:

– Есим, пачам! Пачагъа, ону тахына айып юкъгъанча, оьзюм де, атамны агьлюсю де биябур болуп къалайыкъ, – дей+.

10Пача:

– Эгер де ким буса да бирев сени айыплап йиберсе, ону мени яныма гелтирерсен, ол дагъы сагъа тиймежек, – деп жавап бере.

11Къатын:

– Тёгюлген къан саялы къанлы дагъы да оьч алма болмасын ва мени уланым оьлмесин учун, сен, пачам, Раббибизни, Аллагьыбызны, эсгерип турарсан, – дей.

– Раббибизни атын тутуп ант этемен, – дей ол, – уланынгны башындан ерге бир тюк де тюшмежек+.

12Шо заман къатын:

– Магъа, сени къаравашынга, есим пачагъа сёз айтма изну бер, – дей.

– Айт, – деп сеслене ол.

13Къатын булай дей:

– Неге дагъы сен Аллагьны халкъына къаршы шолай затны ойлашып болдунг? Шолай айта туруп, сен оьзюнг оьзюнгню айыплайгъан болмаймысан дагъы? Сен оьзюнгню къувалангъан уланынгны къайтармадынг чы. 14Биз бирибиз де оьлмей къалмажакъбыз; биз ерге тёгюлген, оьзюн жыйма бажарылмайгъан сувгъа ошайбыз. Амма Аллагь оьлюмге тарытмай, Ол Оьзю гери ургъан адам гери урулуп къалмасын деп ойлай+. 15Муна, мен есим пачагъа шу затны айтма гелгенмен, неге тюгюл де халкъ мени къоркъутду. Мен, сени къаравашынг: «Пачам булан сёйлеп къарайым, балики, ол къаравашы тилейген затны этер. 16Балики, пачам мени оьзюмню ва уланымны бизге Аллагь берген есликден магьрюм этме къарайгъан адамдан къутултар», – деп ойлашаман. 17Муна, мен, сени къаравашынг: «Есимни, пачамны, сёзю магъа рагьатлыкъ гелтирсин дагъы, неге тюгюл де пачам Аллагьны яхшыны ямандан айырып билеген малайиги йимикдир. Раббибиз, Аллагьыбыз, оьзюнг булан болуп турсун дагъы!» – деймен+.

18Пача шо къатынгъа:

– Мен сагъа соражакъ затны яшырмай айт, – дей.

– Есим пача сёйлесин, – дей къатын.

19Пача:

– Бу затлар бары да Ёапны иши тюгюлмю экен дагъы? – деп сорай.

Къатын булай жавап бере:

– Сени атынгны тутуп ант этемен, есим, пачам, сен бир ишде де янгылыш болуп болмайсан. Дюр, буланы магъа этме де, айтма да сени къулунг Ёап уьйретди. 20Буланы къулунг Ёап гьали болуп турагъан гьалны алышдырмакъ муратда этди. Есимни гьикматлыгъы Аллагьны малайигини гьикматлыгъы йимикдир. Олдур ер юзюнде болуп турагъан бары да затны билеген+.

21Пача Ёапгъа:

– Яхшы, мен шо затны этермен. Бар, Абсаламны къайтар, – дей.

22Ёап, ерге де къапланып, пачагъа баш ие ва ону шабагьатлай. Ёап:

– Есим пача, бугюн мен, сени къулунг, сени ягъынгдан якълав тапгъанымны англадым, неге тюгюл де пачам оьзюню къулуну тилевюн кютдю, – дей.

23Ёап, Гешургъа барып, Абсаламны Ерусалимге къайтара+. 24Амма Давут:

– Абсалам оьзюню уьюне гетсин, ол мени бетимни гёрмесин, – дей.

Пачаны бетин де гёрмейли, Абсалам уьюне гете.

Абсалам Давут булан яраша

25Бютюн Исрайылда Абсалам йимик шолай исбайы, ону гёрген шонча да гьайран болардай дагъы эргиши болмагъан. Башындан аягъына ерли онда гьеч бир нукъсанлыкъ болмагъан. 26Абсалам гьар гезик башын къыркъгъанда (ол башын йылда бир, чачлары бек авур болгъанда, къыркъа болгъан), ол чачларын тартып къарай болгъан ва шолар пачаны эки юз шекели[*] чакъы тарта болгъан.

27Абсаламдан уьч улан ва бир къыз тува. Къызыны аты Тамар болгъан. Ол бек исбайы къыз болгъан+.

28Абсалам Ерусалимде эки йыл пачаны бетин гёрмеген кюйде яшап тура. 29Ёапны пачаны ягъына йибермек учун, Абсалам ону артындан адамлар йибере. Амма Ёап пачаны ягъына барма рази болмай. Шо заман Абсалам адамларын экинчилей йибере, амма Ёап бу гезик де барма рази болмай. 30Шо заман ол къуллукъчуларына:

– Ёапны меникини къырыйындагъы авлагъын гёремисиз, шонда арпа чачылгъан. Барып, шогъар от салыгъыз, – дей.

Абсаламны къуллукъчулары да авлакъгъа от сала. 31Шо заман Ёап туруп, Абсаламны уьюне геле ва огъар:

– Неге сени къуллукъчуларынг авлагъыма от салды? – деп сорай.

32Абсалам Ёапгъа булай жавап бере:

– Муна, мен сени янынга: «Мен Гешурдан не учун гелгенмен? Шо гьакъда сени пачагъа сорама йиберме сюе эдим. Сени шо саялы чакъыра эдим. Эгер де мен гьали де шонда къалгъан болгъан эдим буса, оьзюме яхшы болажакъ эди!» – деп айтып йибере эдим. Мен пачаны бетин гёрме сюемен. Эгер де мени гьеч бир айыбым бар буса, ол мени оьлюмге тарытсын+.

33Ёап пачаны ягъына барып, огъар бу лакъырны етишдире. Пача Абсаламны чакъыра; ол да пачаны ягъына гелип, тап ерге ерли баш ие. Пача буса Абсаламны оьбе.

15

Абсаламны питнеси

15^1Шондан сонг Абсалам оьзюне алды булан чабып юрюйген атарба, атлар ва элли нёкер тута+. 2Танг булан туруп, ол шагьарны къапуларына багъып элтеген ёлну ягъасында токътай болгъан. Гьар гезик бирев пачаны ягъына арз булан дувангъа бара буса, Абсалам ону чакъырып:

– Сен къайсы шагьардансан? – деп сорай болгъан.

Ол:

– Исрайылны палан къавумунданман, – деп жавап бере болгъан+.

3Абсалам огъар:

– Къанунгъа гёре чи сен тюзсен, амма пачаны ягъында сагъа тынглажакъ адам болмас, – дей болгъан.

4Сонг Абсалам:

– Эгер де мени уьлкени дуванчысы этип белгилеген болгъан эди буса! Шо заман арзы неде къыйыны булангъы гьар ким де мени ягъыма гелип болар эди, мен де ону масъаласын адилли кюйде чечер эдим, – деп къоша болгъан.

5Гьар гезик Абсаламны ягъына ким баш ие туруп гелсе, ол шо адамгъа къол узата, ону къучакълай ва оьбе болгъан. 6Пачаны ягъына тюзлюкню ахтара туруп гелеген бары да исрайыллылар булан Абсалам оьзюн шолай тута болгъан. Гьона шолай ол бары да исрайыллыланы юреклерине яшыртгъын ёл сала болгъан. 7Дёртюнчю йылны ахырына таба Абсалам пачагъа булай дей:

– Магъа, Гьабрунгъа да барып, мен Раббибизге этген антны кютме изну бер. 8Арамдагъы Гешурда турагъанда, мен булай ант этген эдим: эгер де Раббибиз мени Ерусалимге къайтарса, мен Гьабрунда Огъар сужда къылажакъман+.

9Пача огъар:

– Парахатынга бар, – дей.

Абсалам гете. 10Ол яшыртгъын чавушларын Исрайылны бары да къавумларына булай айтмакъ учун йибере:

– Зурнайланы тавушун эшитгендокъ, сиз: «Абсалам Гьабрунда пача тахына минип олтурду», – деп айтарсыз.

11Ерусалимден Абсалам булан бирче эки юз адам бара. Олар чакъырывну гьакъ юрекден къабул этип баралар ва бу ишни гьакъында бир зат да билмейлер. 12Тас этивлеге тарый туруп, Абсалам Гило шагьаргъа Давутну ойчусу гилолу Агьитопелни артындан йибере. Шолай питне гюч алып тербей, Абсаламны якъчыларыны санаву буса баргъан сайын арта бара+.

Давут къача

13Давутну янына чавуш гелип:

– Исрайыллылар Абсаламны ягъын туталар, – дей+.

14Давут оьзю булан Ерусалимде болгъан бары да ювукъларына булай дей:

– Жыйылыгъыз! Биз къачма тарыкъбыз, ёгъесе бирибиз де Абсаламдан къутулуп болмажакъбыз. Алгъасайыкъ, тез гетейик, ёгъесе ол, тез артыбыздан да етип, бизге бир балагь гелтирежек, барыбызны да къылычгъа тутажакъ+.

15Пачаны ювукълары:

– Биз, сени къуллукъчуларынг, сен, есибиз, айтгъан бары да затны кютме гьазирбиз, – дейлер.

16Оьзюн узатып юрюйген уьюндегилери де булан пача ёлгъа тюше. Амма къаласына гёз къарата турсун деп, он къаравашын къоя+. 17Оьзюн узатып юрюйген бютюн халкъ да булан пача ёлгъа тюше. Бираз юрюген сонг, олар токътайлар. 18Пачаны бары да адамлары бары да керетлилени ва пелетлилени асгер бёлюклери булан ону артына тюшюп юрюйлер. Пачаны Гатдан берли узатып юрюйген алты юз гатлы буса ону алды булан юрюйлер+.

19Пача гатлы Иттайгъа булай дей:

– Сагъа негер тарыкъдыр бизин булан гелмеге? Барып, Абсалам пача булан къалып къал. Сен ятсан, ватанынгдан къувалангъан адамсан. 20Сен тюнегюн гелген адамсан. Бугюн буса, оьзюм де къайда барагъанымны билмей турагъанда, сени оьзюбюз булан онда-мунда айланып турма борчлу этейими дагъы? Къайтып къал, оьзюнг булан ватандашларынгны да ала бар. Сени булан рагьму да, аминлик де болуп турсун дагъы.

21Амма Иттай пачагъа:

– Раббибизни атын тутуп ант этемен, мени есим пача къайда болуп турса да, магъа сав къалма неде оьлме тюшюп къалса да, шонда мен де, сени къулунг да, болуп туражакъман, – деп жавап бере.

22Давут Иттайгъа:

– Буса бар, алгъа багъып юрю, – дей.

Гатлы Иттай да оьзю булангъы бары да адамлары ва яшлары да булан алгъа чыгъып юрюме башлай.

23Пачаны адамлары юрюйген вакътиде бютюн уьлке къычырып йылай. Пача Кидрон къолну къыркъып чыгъа ва бютюн халкъ дангылгъа багъып тербене+.

24Шонда Садок булан бирче ону узатып ва Аллагьны сандыгъын алып юрюйген левлилер де болгъанлар. Олар Аллагьны сандыгъын салалар. Бютюн халкъ шагьардан чыгъып къалгъанча, Абиатар къурбанлар союп тура+.

25Пача Садокгъа булай дей:

– Аллагьны сандыгъын шагьаргъа къайтарып бер. Эгер де магъа Раббибизни рагьмусу болса, Ол мени къайтарып, магъа янгыдан сандыкъны ва шо сакъланагъан ерни гёрме имканлыкъ бережек. 26Эгер де Ол: «Сен Магъа тарыкъ тюгюлсен», – десе, мен гьазирмен. Раббибиз магъа тийишли гёрген затын этсин+.

27Дагъы да пача дин къуллукъчу Садокгъа булай дей:

– Сен гележекни алданокъ билеген адамсан чы! Уланынг Агьимаас ва Абиатарны уланы Ёнатан булан бирче парахатынга шагьаргъа къайтарсан. Сен де, Абиатар да оьзюгюз булан эки де уланыгъызны аларсыз+. 28Сизден хабар алгъанча, мен Урдунден чыгъагъан гечивню ягъындагъы дангылда туражакъман.

29Садок ва Абиатар, Аллагьны сандыгъын Ерусалимге де къайтарып, шонда къалалар.

30Давут буса, йылай туруп, Зайтун тавгъа багъып гётериле. Ол яланаякъ болгъан ва ону башы ябыкъ болгъан. Ону булангъы бары да адамланы да башлары ябыкъ болгъан. Тавгъа гётериле туруп, олар да йылайлар+. 31Давутгъа: «Абсалам булангъы питнечилени арасында Агьитопел де бар», – деп айтгъанда буса, ол:

– Раббим, Агьитопелни генгешин маънасыз этип къой дагъы, – деп дуа эте+.

32Давут тавну башына, Аллагьгъа сужда къылагъан ерге мингенде, ону алдына аркили Гьушай чыгъа. Ону опурагъы йыртылгъан болгъан ва башы чанг болгъан. 33Давут огъар булай дей:

– Эгер де мени булан гелсенг, сен магъа юк болуп токътажакъсан+. 34Эгер де шагьаргъа да къайтып, Абсаламгъа: «Пачам, мен сени къуллукъчунг болуп къалайым. Алда мен атангны къуллукъчусу эдим, гьали буса сени къуллукъчунг болуп къалайым», – десенг, Агьитопелни генгешин де тозуп, магъа кёмек этип болажакъсан+. 35Шонда сени булан дин къуллукъчулар Садок ва Абиатар болажакълар. Олагъа пачаны къаласында бары да эшитгенингни етишдирерсен. 36Оланы эки уланы, Садокну уланы Агьимаас ва Абиатарны уланы Ёнатан, оьзлер булан. Бары да эшитгенигизни магъа олардан таба етишдирерсиз+.

37Абсалам шагьаргъа гиреген вакътиде Давутну къурдашы Гьушай да Ерусалимге геле.

16

Сибаны ялгъаны

16^1Давут тавну башындан бираз энишленгенде, огъар Мепибошетни къуллукъчусу Сиба ёлугъуп къала. Ону югю булангъы эки эшеги болгъан. Шо эшеклеге эки юз экмек, юз кишмиш байлам, юз инжир байлам ва ичинде чагъыры булангъы хуржун юкленген болгъан+.

2Пача Сибагъа:

– Буланы не этесен? – деп сорай.

Сиба:

– Эшеклер – пачаны къардашлары уьстюне минип юрюсюн учун, экмеклер булан емишлер – жагьил уланлар ашасын учун, чагъыр – дангылда къаркъарасы бошагъанлагъа гюч бермек учун, – деп жавап бере+.

3Шо заман пача:

– Есингни уланыны уланы къайдадыр дагъы? – деп сорай.

Сиба огъар булай жавап бере:

– Ол гьали Ерусалимде, неге тюгюл де: «Бугюн Исрайылны къавуму магъа уллу атамны гьакимлигин къайтаражакъ», – деп ойлаша+.

4Шо заман пача Сибагъа:

– Алда Мепибошетники болгъан бары да зат гьали сеникидир, – дей.

– Тап ерге тийип къалгъанча башымны иемен сагъа, есим пача, – дей Сиба. – Сагъа ярап къалайым дагъы.

Шимей Давутгъа налат бере

5Давут Багьуримге ювукълашгъанда, шондан Шаулну тухумундан бир адам чыгъа. Ол Гераны уланы Шимей болгъан. Ол налат бере туруп юрюй. 6Давутну онг ва сол янларында асгерчилери де, къаравуллары да барына да къарамайлы, Шимей огъар ва ону ювукъларына багъып ташлар ата. 7Налат бере туруп, ол булай дей:

– Лагь бол! Лагь бол! Оьлтюрювчю! Ярахсыз! 8Сен Шаулну орнуна пача болуп олтуруп токътадынг. Ону тухумуну ичинде тёкген къанынг учун Раббибиз сагъа тийишлисин берди. Раббибиз гьакимликни уланынг Абсаламгъа берди. Сагъа буса балагь къопду, неге тюгюл де сен оьлтюрювчюсен!

9Саруяны уланы Абишай пачагъа:

– Бу оьлген ит неге есиме, пачабызгъа налат бере? Магъа, барып, уруп ону башын тюшюрме изну бер, – дей+.

10Амма пача булай дей:

– Саруяны уланлары, шо сизин ишигиз тюгюл. Шимей налат бере болгъан сонг, Раббибиз огъар: «Давутгъа налат бер», – деп айтгъандыр. Кимдир дагъы огъар: «Бу затны сен неге этесен?» – деп айтып болагъан+.

11Давут Абишайгъа ва оьзюню бары да ювукъларына булай дей:

– Оьзюмню белимден тувгъан уланым мени оьлтюрме къарай. Бир къайдагъы буньяминлини гьакъында буса не айтарсан?! Къоюп къоюгъуз ону. Налат бере турсун, неге тюгюл де огъар шолай деп Раббибиз айтгъандыр. 12Балики, Раббибиз башыма къопгъан балагьны гёрюп, мен бугюн эшитип турагъан налатлар саялы магъа рагьмусун гёрсетер.

13Давут оьзюню адамлары да булан янгыдан ёлгъа тюше. Шимей буса Давутну къаршысында, тавну бети булан юрюй туруп, огъар налат бере, огъар багъып ташлар ата ва хум чача. 14Пача ва ону булангъы бары да адамлар бек арыгъан гьалында Урдунгъа етелер ва шонда ял алма токътайлар.

Абсалам Ерусалимде

15Шо вакътиде буса Абсалам ва бары да исрайыллылар Ерусалимге гирелер. Олар булан Агьитопел де бола. 16Давутну къурдашы аркили Гьушай Абсаламны ягъына геле. Гьушай огъар:

– Яшасын пачабыз! Яшасын пачабыз! – дей+.

17Абсалам Гьушайгъа:

– Буму магъа, оьзюнгню къурдашынга, бакъгъан якъдагъы сени аминлигинг? Неге сен Давут булан бармадынг? – деп сорай.

18Гьушай Абсаламгъа булай дей:

– Ёкъ. Давутну Раббибиз, бу халкъ ва бары да исрайыллылар танглады, шо саялы да мен сени янынгман ва шо кююмде къалып да туражакъман. 19Давутну уланына къуллукъ этмейли, кимге къуллукъ этейим дагъы мен? Ону уланына тюгюлмю дагъы? Атанга къуллукъ этгеним йимик, тап шо кюйде мен сагъа да къуллукъ этип туражакъман.

20Абсалам Агьитопелге:

– Бизге таклифингни бер. Биз не этме герекбиз? – дей

21Агьитопел:

– Атангны къалагъа гёз къарата турсун деп къойгъан къаравашлары булан ятарсан. Шо заман бютюн Исрайыл атанг сени гёрюп ярамайгъан болгъанын эшитер, сени янынгны тутгъанланы тавакаллыгъын да беклешдирип къояр, – деп жавап бере+.

22Къаланы къалкъысында Абсаламгъа чатыр къуралар, ол да бютюн Исрайылны гёз алдында атасыны къаравашлары булан ятып тура+.

23Агьитопел берген таклиф шо гюнлерде ким буса да бирев Аллагьны каламын ахтаргъангъа тенг геле болгъан. Агьитопелни Давут учун да, Абсалам учун да берген гьар таклифи шолай болгъан.

17

Агьитопелни ва Гьушайны таклифлери

17^1Агьитопел Абсаламгъа булай дей:

– Он эки минг адамны да айырып алып, магъа бу гече Давутну артындан тюшме изну бер. 2Абсалам гьалсыз, гючсюз заманны ичинде огъар чапгъын этейим. Мен огъар гьуя-гьарай салдырайым, шо заман ону булангъы бары да адамлар къачып гетежеклер. Мен бир пачаны йыгъарман, 3амма сагъа бютюн асгерни къайтарарман. Шоллукъда, бары асгер сеники болуп къалажакъ, неге тюгюл де сагъа биревню, сен оьзюн гьызарлап юрюйген адамны оьлтюрме, асгерни буса сакълама тарыкъ.

4Агьитопелни бу хыялы Абсаламны ва Исрайылны бары да тамазаларыны кепине геле. 5Амма Абсалам:

– Аркили Гьушайны чакъырыгъыз, огъар тынглап къарайыкъ. Ол не айтар экен? – дей+.

6Гьушай Абсаламны ягъына гелгенде, ол:

– Бу таклифни Агьитопел берди. Ол айтагъан кюйде этейикми? Эгер де этмей бусакъ, оьзюнгню оюнгну айтып бер, – дей.

7Гьушай Абсаламгъа булай жавап къайтара:

– Агьитопел бу гезик берген таклиф ончакъы яхшы тюгюл. 8Сен атангны да, ону адамларын да таныйсан. Олар къудратлы асгерчилер. Олар оьзюнден балаларын чыгъарып алгъан къутургъан къыр ана аювгъа ошап къалгъан. Ондан къайры да, сени атанг – сынаву булангъы асгерчи; ол асгери булан гече къалып турмажакъ+. 9Ол буссагьатда да бир анакъгъа неде бир ерге гирип яшынып турадыр. Эгер де сени асгерчилеринге ол башлап чапгъын этсе, шо гьакъда эшитген гьар ким: «Абсаламны артына тюшгенлер тюп болдулар», – дежек. 10Шо заман гьатта оьзюню юреги арсланныкидей инг де къоччакъ асгерчи де къоркъмакълыгъындан бюдюреп къалажакъ, неге тюгюл де бютюн Исрайыл сени атанг къудратлы асгерчи экенни, ону булангъылар да игит экенни биле.

11Шо саялы да мени сагъа таклифим шудур: Дандан тутуп Беершебагъа ерлиги бютюн Исрайылны халкъы денгиз ягъадагъы къайыр бюртюкню санавудай кёпдюр. Бары да исрайыллылар сени айлананга жыйылсын, сен де оланы ябушувгъа алып юрю. 12Шо заман, пача не ерде болуп къалса да, биз огъар чапгъын этербиз ва топуракъгъа чыкъ нечик тюше буса, биз де шолай ону уьстюне чабарбыз. Не ол оьзю, не ону адамларындан бирев де сав къалмас. 13Эгер де пача къайсы буса да бир шагьаргъа гирип яшынса, бютюн Исрайыл шо шагьаргъа аркъанлар гелтирежек, биз де ондан оьзюнден бир таш гесек къалып къалгъанча ону оьзенге багъып сюйреп турарбыз.

14Абсалам ва бары да исрайыллылар:

– Аркили Гьушайны таклифи Агьитопелникинден къолай, – дейлер.

Абсаламгъа балагь гелтирмек учун, Раббибиз Агьитопелни яхшы таклифин шолай бузма буюргъан+.

Гьушай Давутгъа алдын билдире

15Гьушай Садок ва Абиатар деген дин къуллукъчулагъа:

– Агьитопел Абсаламгъа да, Исрайылны тамазаларына да булай этерсиз деген эди, мен буса башгъача этерсиз деген эдим. 16Гьасили, тезликде Давутгъа: «Урдунден чыгъагъан гечивню ягъында гече къалмассан; не болуп къала буса да, оьтюп чыгъарсан, ёгъесе пача ва ону булангъы бары да адамлар къырылып къалажакълар», – деп билдирмек учун адам йиберигиз.

17Ёнатан да, Агьимаас да Эн-Рогелде токътагъан болгъанлар. Къараваш барып олагъа, олар буса Давут пачагъа билдирме герек болгъанлар, неге тюгюл де олар шагьарда гёрюнме тавакаллыкъ этмей болгъанлар+. 18Тек оланы бир жагьил улан гёрюп къоя ва ол шо гьакъда Абсаламгъа билдире. Шо саялы да олар экевю де, чалт гетип, Багьуримдеги бир адамны уьюне багъып гелелер. Шо адамны абзарында къуюсу болгъан, олар да шону ичине гирип яшыналар. 19Ону къатыны, шаршав алып, шону къуюну ярывуну уьстюнден тартып яйып, шогъар ярма себелеп къоя. Шо гьакъда бирев де бир зат да билмей болгъан. 20Абсаламны адамлары, шо къатынны уьюне гирип:

– Агьимаас да, Ёнатан да къайдадыр? – деп сорай.

Къатын олагъа:

– Олар ташгъындан таба оьтюп чыкъдылар, – дей.

Шо адамлар излеп айланалар, амма биревню де тапмайлы, Ерусалимге къайтып гелелер. 21Олар гетген сонг, шо экев, къуюну ичинден чыгъып, Давутгъа билдирме гетелер. Олар Давутгъа:

– Чалт ёлгъа тюш, оьзенден оьтюп чыкъ; Агьитопел сагъа къаршы олай-булай таклиф этди, – дейлер.

22Давут оьзю булангъы адамлары да булан ёлгъа тюше ва Урдундан оьтюп чыгъа. Танггъа таба Урдундан оьтюп чыкъмагъан бирев де къалмай.

23Агьитопел оьзюню таклифи кютюлмегенни гёргенде, ол, эшегин де ерлеп, уьюне, оьзюню шагьарына багъып тербене. Ол, оьзюню мюлкюне байлавлу къарар да чыгъарып, асылып оьле. Агьитопел шолай оьле ва ону атасыны къабурунда гёмелер+.

24Давут Магьанайимге геле, Абсалам буса бары да исрайыллылар да булан бирче Урдундан оьтюп чыгъа. 25Абсалам Ёапны орнуна асгерге башчы этип Амасаны сала. Амаса исрайыллы Итра деген адамны уланы болгъан. Итра Нагьашны къызы, Саруяны къызардашы, Ёапны анасы Абигъайылны къатын этип алгъан болгъан+. 26Исрайыллылар ва Абсалам Гилат топурагъында къонушалар.

27Давут Магьанайимге гелгенде, аммунлу Раббадан чыкъгъан Нагьашны уланы Шоби, Ло-Дебардан чыкъгъан Аммиелни уланы Макир ва Рогелимден чыкъгъан гилатлы Барзиллай+
28-29тёшек-орун, пиялалар ва маркъар савутлар алып гелелер. Олар Давутгъа ва ону адамларына ашамакъ учун дагъы да будай ва арпа, ун ва къызартылгъан урлукъ, нохут ва тепеле, бал ва чийбишлакъ, къойлар ва сыйыр сютден этилген бишлакъ алып гелелер, неге тюгюл де олар:

– Адамлар дангылда туруп ач болгъанлар, къавшалгъанлар ва ашама сюелер, – дейлер+.

18

Давут ябушувгъа гьазирлене

18^1Давут, оьзю булангъы адамлагъа да къарап чыгъып, оланы уьстюне минг асгерчини башчыларын ва юз асгерчини башчыларын белгилей. 2Давут асгерчилени уьч пай этгенде бир пайын Ёапны башчылыгъыны тюбюнде, бир пайын Саруяны уланы Абишайны башчылыгъыны тюбюнде ва бирдагъы пайын гатлы Иттайны башчылыгъыны тюбюнде белгилеп, ёлгъа сала. Пача асгерчилеге:

– Мен оьзюм де сизин булан гележекмен, – дей+.

3Амма адамлар булай дей:

– Гелме. Эгер де бизге къачма тюшюп къалса, олар шогъар тергев бакъдырмажакълар. Гьатта бизин яртыбыз къырылып къалса да, олар тергев бакъдырмажакълар. Амма сен бизден он мингибизге тиесен. Шо саялы сен бизге шагьардан туруп кёмек этсенг, яхшы болажакъ.

4Пача:

– Мен сизге яхшы болагъан кюйде этежекмен, – деп жавап бере.

Бютюн халкъ, юзлеп ва минглеп бёлюклер болуп токътагъанча, пача къапуну алдында эретуруп тура. 5Пача Ёапгъа, Абишайгъа ва Иттайгъа:

– Мени хатиримден уланым Абсаламгъа рагьмулу янашыгъыз, – деп буйрукъ бере.

Бары да асгерчилер пача гьар асгербашчыгъа Абсалам булан байлавлу береген буйрукъну эшителер.

Абсаламны оьлюмю

6Исрайыл булан ябушмакъ учун, асгер авлакъгъа чыгъа. Ябушув Эпрайим агъачлыгъында юрюле. 7Шонда Давутну адамлары исрайыллыланы асгерин дагъыта. Шо гюн кёплер – йигирма минг адам – къырыла. 8Ябушув дёрт де якъны айланып юрюле. Шо гюн къылычдан эсе агъачлыкъ артыкъ адамны къыра.[*]

9Абсаламгъа Давутну адамлары булан ёлукъма тюше. Ол оьзюню къачырына минип олтургъан болгъан. Къачыр уллу эмен терекни тюбюнден чабып барагъанда, Абсаламны башы къалын бутакъланы арасына къысдырылып къала. Ол оьзю гьавада илинген гьалында къала, минген къачыры буса ариге чыгъып гете. 10Шону гёрген бирев Ёапгъа:

– Мен гьали буссагьат эменге илинген Абсаламны гёрдюм, – деп етишдире.

11Ёап оьзюне шону етишдирген адамгъа:

– Не зат?! Сен ону гёрдюнгмю? Неге сен ону тап шонда ерге тюшюрюп къоймадынг? Мен сени кёп сююп он шекел гюмюш де, белбав да булан савгъатлажакъ эдим, – дей.

12Амма шо адам булай жавап бере:

– Гьатта магъа он минг шекел тартып берген эди буса да, пачаны уланына мен къол гётерип болмас эдим. Пача сагъа да, Абишайгъа да, Иттайгъа да: «Мени хатиримден уланым Абсаламны якълагъыз», – деп айтгъанын биз оьзюбюз эшитдик. 13Бирдагъы якъдан, эгер де мен тавакаллыкъ этген эдим буса, пачадан бир затны да яшырма бажарылмай чы, оьзюнг ягъада къалып къалажакъ эдинг.

14Ёап:

– Сагъа заманымны зая этип турма сюймеймен, – дей.

Ёап къолуна уьч гиччи сюнгюню ала ва Абсалам эменге илинген вакътисинде, ол шоланы ону юрегине багъып чанча. 15Ёапны он савутчусу Абсаламны къуршап алалар ва ону чанчып оьлтюрелер.

16Сонг Ёап зурнайын согъа, асгерчилер де исрайыллыланы гьызарлайгъанын тамамлай; неге тюгюл де оланы Ёап токътата. 17Олар, Абсаламны алып, ону агъачлыкъда бир уллу ойтангъа ташлап, шону уьстюнде бир залим таш тёбе этип къоялар. Шо вакътиде буса бары да исрайыллылар уьйлерине къачып тозулалар. 18Оьзю савунда Абсалам, бир таш алып, шону оьзюне сын гьисапда Пачаланы къолу деген ерге салып къойгъан болгъан, неге тюгюл де ол: «Атым эсде сакъланып къалар йимик, мени уланым ёкъ», – деп ойлаша болгъан. Ол ташгъа оьзюню атын къоя ва бугюнлеге ерли де шогъар «Абсаламны сыны» деп айтылып юрюле+.

Давутгъа Абсалам оьлген деген хабарны етишдирелер

19Садокну уланы Агьимаас буса:

– Раббибиз пачаны оьзюню душманларындан азат этди. Магъа чабып барып пачагъа шо хабарны етишдирме изну бер, – дей.

20– Хабарны бугюн сен етишдирмежексен, – дей Ёап. – Хабарланы сен дагъы гезиклер етишдирме болажакъсан. Амма бугюн шону этме, неге тюгюл де пачаны уланы оьлдю.

21Ёап бир кушлугъа[*]:

– Барып, пачагъа гёргенингни айт, – дей.

Кушлу, Ёапгъа башын да ийип, чабып гете. 22Садокну уланы Агьимаас янгыдан Ёапгъа:

– Болгъаны болар, кушлуну арты булан магъа да чабып барма изну бер, – дей.

Амма Ёап:

– Уланым, сен неге барма сюесен? Шолай хабар саялы сен савгъатлар алмажакъсан, – деп жавап бере.

23Агьимаас:

– Болгъаны болар, мен чабып барма сюемен, – дей.

Ёап да:

– Чап! – дей

Агьимаас къолдагъы ёл булан чабып бара ва кушлудан оза. 24Давут тыш ва ич къапуланы аралыгъында олтуруп турагъан вакътиде къаравул баруну къапусуну къалкъысына гётериле. Ол къарап, янгыз чабып гелеген адамны гёре. 25Къаравул, пачаны чакъырып, огъар шо гьакъда айта. Пача:

– Эгер де ол янгыз буса, ол яхшы хабар алып гелеген болма герек, – дей.

Шо адам баргъан сайын ювукълашып тербей. 26Сонг къаравул чабып гелеген башгъа адамны гёре ва къапудан гиреген ердеги къаравулгъа:

– Муна, бирдагъы адам чабып геле тура! – деп къычыра.

Пача:

– Ол да яхшы хабар алып гелеген болма герек, – дей.

27Къаравул:

– Биринчисиники Садокну уланы Агьимаасны чабагъан кююне ошай деп эсиме геле, – дей.

– Бу яхшы адам, – дей пача. – Ол яхшы хабар алып геле+.

28Агьимаас да, ювукълашып, пачагъа:

– Бары зат яхшы! – деп къычыра.

Агьимаас, тап ерге тийип къалгъанча пачагъа башын да ийип:

– Раббибизге, сени Аллагьынга шюкюр! Есим, пачам, Ол сагъа къолун гётерген адамланы оьзюнге берип къойду.

29Пача:

– Уланым Абсалам аманлыкъдамы? – деп сорай.

Агьимаас:

– Ёап пачаны къулун да, сени къулунг болгъан мени де йиберме айланагъан вакътиде гючлю гьалекликни гьис этдим. Амма мен шо не зат эди экенин англамадым, – деп жавап бере.

30Пача:

– Бир янгъа тайып, шунда токътап тур, – дей.

Агьимаас, бир янгъа тайып, шонда токътай.

31Кушлу гелип:

– Есим пача! Яхшы хабаргъа тынгла чы! Бугюн Раббибиз сени бары да сагъа башгётергенлерден къутгъарды, – дей.

32Пача кушлугъа:

– Уланым Абсалам аманлыкъдамы? – деп сорай.

Кушлу:

– Есим, пачам, сагъа башгётергенлени барысына да шо уланынга болгъан зат болуп къалсын дагъы, – деп жавап бере+.

33Пача манг болуп къала. Ол, къапуну уьстюндеги уьйге де барып, йылап тербей. Юрюй туруп, ол:

– Вай, уланым Абсалам! Уланым Абсалам! Эгер де сени орнунга мен оьлюп бола болгъан эдим буса! Вай Абсалам, уланым, уланым! – деп айтып тербей.

19

Ёап Давутгъа оьпкелей

19^1Ёапгъа:

– Пача Абсаламгъа яс этип, огъар къайгъырып тура, – дейлер.

2Бары да асгерчилер учун шо гюнгю уьстюнлюк къайгъыгъа айланып къала, неге тюгюл де шо гюн асгерчилер: «Пача уланына къайгъырып тура», – деп айтылагъанны эшителер. 3Дав авлагъындан къачып биябур болгъанлар нечик къайта буса, шо гюн асгерчилер де шагьаргъа шолай яшыртгъын гирелер. 4Пача, бетин де ябып:

– Вай, уланым Абсалам! Вай Абсалам, уланым, уланым! – деп ярсалып къычыра.

5Ёап, пачаны ягъына уьйге гирип, булай дей:

– Бугюн сен уланларынгны, къызларынгны, къатынларынгны, къаравашларынгны гьали янгы оьлюмден къутгъаргъан бары да адамларынгны ер этип токътадынг. 6Сен оьзюнгню гёрюп ярамайгъанланы сюесен, оьзюнгню сюегенлени буса гёрюп ярамайсан. Бугюн сен асгербашчылар да, оланы адамлары да сени учун бир зат да тюгюлюн ачыкъ кюйде гёрсетип бердинг. Эгер де бугюн, Абсалам сав болуп, биз барыбыз да оьлген болгъан эдик буса, сен рази къалажакъ эдингни мен билемен. 7Чыгъып йиберип, адамларынгны тала чы. Раббибиз булан ант этемен, эгер де сен чыкъмасанг, гечеге сени бир адамынг да къалмажакъ. Сагъа шо зат жагьил заманынгдан тутуп, бугюнлеге ерли башынга тюшюп турагъан бары да балагьлардан да яман тиежек.

8Пача гётерилип, къапу алда олтура. Асгерчилеге: «Пача къапу алда олтургъан», – деп айтгъанда, олар бары да ону ягъына гелелер.

Давут Ерусалимге къайта

Шо вакътиде буса исрайыллылар уьйлерине къачалар+. 9Исрайылны бары да къавумларында адамлар бир-бири булан булай айта туруп эришелер:

– Пача бизин душманларыбыздан къутгъарды; пилистимлилерден де тап ол оьзю къутгъарды. Амма гьали буса ол Абсалам саялы уьлкебизден къачып тайгъан;+
10Оьзюбюзге пача этип белгилеген Абсалам буса давда оьлдю. Пачаны къайтарып гелтирмек учун, сиз неге бир зат сама да айтмайсыз?

11Давут пача дин къуллукъчулар Садокгъа ва Абиатаргъа булай айтып йибере:

– Ягьудини тамазаларына: «Бары халкъ пачаны уьюне къайтма чакъыра. Сиз буса неге артда къаласыз? Бютюн Исрайылгъа айтылып турагъан хабар пачагъа, ону уьюндегилеге етишген чи+. 12Сиз мени агъа-инилеримсиздир, мени къаным-жанымсыздыр. Бары халкъ пачаны уьюне къайтма чакъыра. Сиз буса неге артда къаласыз?» – деп сорагъыз. 13Амасагъа буса: «Сен чи мени къаным-жанымсан. Эгер де гьали энниден сонг сен Ёапны орнуна асгеримни башчысы болмасанг, Аллагь мени къатты кюйде такъсырласын», – деп айтыгъыз+.

14Ол ягьудилени къавумундагъыланы барын да шолай мюкюр эте, олар да пачагъа бир гёнгюлден:

– Оьзюнг де къайт, сени бары да адамларынг да къайтсын, – деп айтып йиберелер.

15Пача да къайта ва Урдунгъа етип геле. Пачаны къаршыламакъ ва ону Урдунну бери ягъына чыгъармакъ учун, ягьудилилер Гилгалгъа гелелер.

Давутну рагьмусу

16Гераны уланы Шимей (ол Багьуримдеги буньяминли болгъан) ягьудилилер де булан бирче Давут пачаны къаршылама алгъасай+. 17Ону булан бир минг буньяминли ва шолай да Шаулну уьюндеги къуллукъчу Сиба, ону он беш уланы ва йигирма къуллукъчусу бола. Олар оьзюнде пача бар Урдунгъа алгъасайлар+. 18Пача булангъыланы ари якъгъа чыгъармакъ учун ва ол оьзю сюеген бары затны яшавгъа чыгъармакъ учун, олар оьзенни сай еринден юрюп чыгъалар. Гераны уланы Шимей Урдунну ари ягъына чыкъгъанда, пачаны алдында къучагъын да яйып, 19огъар булай дей:

– Есим, сен мен этген жинаятчы ишимни уьстюме салып къойма. Есим, мени пачам, сен Ерусалимни къоюп гетген гюн мен, сени къулунг, этген яманлыкъны эсге алып турма. Пачам, сен шону юрегингде сакълап турма+. 20Неге тюгюл де, мен гюнагь иш этгенимни билемен, амма есимни, пачамны къаршыламакъ учун, Юсупну уьюндегилерден мунда биринчилей мен гелгенмен.

21Саруяны уланы Абишай:

– Шу иш саялы Шимей оьлюмге тарылма тарыкъ, неге тюгюл де ол Раббибизни танглагъанын налатлай эди чи дагъы! – дей+.

22Давут булай жавап бере:

– Сизде кёп гьайым бармы мени, Саруяны уланлары? Гьали несине сиз магъа къарыв къайтарасыз? Бугюн мен Исрайылны пачасы экенимни мен бек яхшы англайман. Шо саялы да Исрайылдагъы бирев де оьлюмге тарылмажакъ!+
23Пача Шимейге:

– Сен оьлмежексен, – дей.

Пача огъар ант эте+.

24Шаулну уланыны уланы Мепибошет де пачаны къаршылама чыгъа. Мепибошет, тап пача гетген гюнден тутуп, ол эсен-аман къайтгъан гюнге ерли аякъларын жувмагъан, мыйыкъларын юлюмеген ва опуракъларын жувмагъан болгъан+. 25Пачаны къаршыламакъ учун, ол Ерусалимден къайтып гелгенде, пача огъар:

– Мепибошет, сен неге мени булан гелмеген эдинг? – деп сорай.

26Ол булай жавап бере:

– Есим пача, мен, сени къулунг, акъсакъ экениме гёре: «Пачам булан бирче бармакъ учун, мен, эшегимни де ерлеп, шогъар минип барайым», – деп айтдым. Амма къуллукъчум Сиба мени сатып къойду. 27Ол дагъы да сени алдынгда магъа ялаябып сёйледи. Есим пача, сен Аллагьны малайиги йимиксендир; оьзюнг тийишли гёрген кюйде этип къой+. 28Мени уллу атамны наслулары сенден, есим пача, оьлюмден къайры затны къазанмагъанлар. Амма сен магъа, сени къулунга, сени тепсингде олтурагъанланы арасында ер бердинг. Мени пачадан дагъы да гьеч зат сама да тилеме намусум къабул этеми дагъы+?

29Пача огъар:

– Сагъа дагъы сёйлеме негер тарыкъдыр? Мен сагъа да, Сибагъа да авлакъланы пайлама буюраман, – дей.

30Мепибошет пачагъа:

– Есим пача уьюне эсен-аман къайтгъан болгъан сонг, ол барын да алсын, – дей.

Давут Барзиллай булан савболлаша

31Пача булан бирче Урдунну ари ягъына чыкъмакъ учун ва шондан таба ону узатмакъ учун, Рогелимден гилатлы Барзиллай да геле. 32Барзиллай бек къарт болгъан, огъар сексен йыл битген болгъан. Пача Магьанайимдеги заман Барзиллай ону тарыкълы затлар булан таъмин этип тургъан, неге тюгюл де ол бек бай болгъан+. 33Пача Барзиллайгъа:

– Урдунну ари ягъына мени булан сен де чыгъып, Ерусалимде мени булан яшап къал, мен буса сени тарыкълы затлар булан таъмин этип турарман, – дей.

34Амма Барзиллай пачагъа булай жавап бере:

– Пача булан Ерусалимге барардай магъа яшама ончакъы кёп къалмагъан. 35Гьали магъа сексен йыл бола, мен де яхшыны ямандан айырып болмайман. Ашайгъан-ичеген затны татывун табып болмайман. Йырчы эргишилени, къатынгишилени тавушларына тынглап да болмайман. Мен, сени къулунг, пачама намус салып не этейим+? 36Сени къулунг пача булан Урдунну ари ягъына ерли ончакъы юрюп болмас. Пачамны магъа бакъгъан якъдагъы шолай рагьмусуна лайыкълыманмы дагъы мен? 37Магъа, сени къулунга, къайтып къалма изну бер. Барып, ата-анам гёмюлген оьзюмню шагьарымда оьлейим. Муна сени къуллукъчунг Кимгьам. Есим пача булан Урдунну ари ягъына ол чыкъсын. Огъар тийишли гёрген бары да затынгны этерсен+.

38Пача:

– Кимгьам мени булан чыгъар, мен де огъар сен тийишли гёргенни этермен. Сагъа буса кепинг сюйгенни этермен, – дей.

39Бары халкъ Урдунну ари ягъына чыгъа, шондан сонг пача да чыгъа. Пача Барзиллайны оьбе, ону шабагьатлай. Барзиллай да уьюне къайта.

40Пача Гилгалгъа чыкъгъанда, Кимгьам да ону булан бирче чыгъа. Ягьудини бары да асгерчилери ва Исрайылны асгерчилерини яртысы ону булан бирче баралар.

Исрайыллыланы ягьудилилер булангъы эришивлюгю

41Бираздан бары да исрайыллылар, пачаны ягъына да гелип, огъар:

– Неге бизин ягьудили къардашларыбыз, пачаны да урлап, ону да, ону уьюндегилени де бары да адамлары да булан бирче Урдунну ари ягъына чыгъарды? – деп сорайлар.

42Бары да ягьудилилер исрайыллылагъа:

– Пача бизин къанлы къардашыбыз. Биз шону шо саялы этдик. Шо зат саялы сиз неге къазапланасыз? Бизге пачаны ягъындан башгъа айрыча къонакълыкъ болдуму дагъы? Биз ондан савгъатлар алдыкъмы дагъы? – деп жавап берелер.

43Исрайыллылар ягьудилеге:

– Биз он къавум барбыз, шо саялы да пачагъа бизин он керен артыкъ ихтиярыбыз бар. Бизин неге гёрюп ярамайсыз дагъы сиз? Пачаны къайтарып гелтирмекни гьакъында башлап биз сёйлемедикми дагъы? – деп жавап берелер.

Буса да ягьудилилер исрайыллылардан эришип озалар.

20

Шебаны питнеси

20^1Шо ерде эсде ёкъдан Бикрини уланы, буньяминли Шеба деген бир питнечи чыгъа. Ол, зурнайын да согъуп, булай къычыра: – Давут гьали ким болуп къалгъан бизге? Ишайны уланы булан гьеч ишибиз ёкъ бизин! Уьйлеригизге къайтыгъыз, исрайыллылар!+

2Бары да исрайыллылар, Бикрини уланы Шебаны артына тюшмек учун, Давутну къоюп гетелер. Амма ягьудилилер оьзлени пачасына амин кююнде къалалар ва ону артына да тюшюп, Урдундан Ерусалимге багъып тербенелер. 3Давут Ерусалимдеги оьзюню къаласына къайтгъанда, ол къаласына къарамакъ учун къойгъан он къаравашын ала, олагъа къаравул да салып, уьйде бегитип къоя. Давут оланы бары да тарыкълы зат булан таъмин этип тура, амма олар булан ятмай. Олар, тул къатынлар йимик, тап оьлюп къалгъанча бегитилип сакъланып туралар+.

4Пача Амасагъа:

– Уьч гюнню ичинде мени ягъыма ягьудилени жыярсан, оьзюнг де мунда боларсан, – дей+.

5Амма Амаса ягьудилени чакъырма баргъанда, ол оьзюне пача белгилеген заманны ичинде ону тапшурувун кютюп болмай къала. 6Давут Абишайгъа:

– Гьали бизге Абсаламдан эсе Бикрини уланы Шебаны артыкъ заралы тиежек. Мени адамларымны да алып, Шебаны артындан тюш, ёгъесе ол, беклешген шагьарланы да табып, бизден яшынып токътажакъ, – дей.

7Башында Абишай да булан Ёапны адамлары керетлилер, пелетлилер ва бары да къудратлы асгерчилери де булан бирче ёл чыгъалар. Олар Бикрини уланы Шебаны артындан тюшмек учун, Ерусалимден чыгъалар+.

8Олар Гибеондагъы уллу ярны ягъында токътагъанда, оланы алдына Амаса чыгъа. Ёапны уьстюнде асгерлик гийим болгъан. Ону белиндеги белбавгъа, къынгъа да сугъулуп, хынжал илинген болгъан. Ёап алгъа багъып чыкъгъанда, хантавлатып, хынжалын къындан чыгъарып къоя.

9Ёап Амасагъа:

– Сен, аврумай, яхшымысан, агъам? – дей.

Амасаны оьпмек учун, Ёап онг къолу булан ону сакъалындан таба тута. 10Амаса Ёапны къолундагъы хынжалны эслемей къоя. Ёап буса Амасаны къурсагъына шолай чанчып къоя чы, гьатта ону ич-бавуру ерге тёгюлюп гете ва ол оьлюп къала. Ёапгъа экинчилей чанчма тарыкъ да болмай. Ёап да, ону агъасы Абишай да Бикрини уланы Шебаны артындан чапма гиришелер+. 11Ёапны адамларындан бириси Амасаны сюегини уьстюнде токътагъан гьалында:

– Ёапгъа амин болгъанлар да, Давутну ягъын тутгъанлар да Ёапны артына тюшюгюз! – дей.

12Амаса къанына юзген гьалында ёлну ортасында сойралгъан болгъан ва шо адам бары да асгерчилер токътап къалагъанын гёре. Амасаны къырыйындан оьтегенлени барысы да токътап къалагъанын гёрюп, шо адам ону сюегин ёлдан сюйреп тайдыра ва ону уьстюне опуракъ ташлап къоя. 13Амасаны сюеги ёлдан тайдырылгъан сонг, бары халкъ, Ёапны артына да тюшюп, Бикрини уланы Шебаны артындан тербенелер.

14Шеба буса, Исрайылны бары да къавумларыны топуракъларындан оьтюп, Абел-Бет-Маакагъа ерли ете. Шебаны тухумундагъылар барысы да ону къырыйына жыйыла ва ону артына тюшюп, шагьаргъа тербенелер+. 15Ёапны асгерчилери буса Шебаны Абел-Бет-Маакада къуршавгъа алалар. Олар шагьарны тышындагъы бекликлерини къырыйында топуракъ тёгюп аркъа эте. Олар баруну бузма къарайгъанда, 16бир гьакъыллы къатын шагьарны барусундан таба:

– Тынглагъыз! Тынглагъыз! Ёапгъа мунда гелсин деп айтыгъыз, мен ону булан сёйлейим, – деп къычыра.

17Ёап шо къатынны ягъына бара, ол да:

– Сенмисен Ёап? – деп сорай.

– Менмен, – деп жавап бере ол.

18Къатын булай дей:

– Кёпден берли: «Жавапны Абелден ахтарып къара», – деп айтып уьйренгенлер, жавапны да шонда тапгъанлар. 19Мен Исрайылда парахатлыкъны да, аминликни де сакълайгъанланы бирисимен, сен буса Исрайылда оьзюне ана деп айтылагъан шагьарны дагъытма къарайсан. Сен неге Раббибизни варислигин тозма сюесен?

20– Бир заманда да! – деп жавап бере Ёап. – Мен бир заманда да не тозмасман, не дагъытмасман! 21Шолай тюгюл. Бирев, Эпрайимни тав ерлеринден чыкъгъан Бикрини Шеба деген уланы, Давут пачагъа къолун гётерди. Янгыз ону къолгъа берип къоюгъуз, мен де шагьардан ари тайып къаларман.

Къатын Ёапгъа:

– Ону башы барудан таба алдынга ташланажакъ, – дей.

22Къатын оьзюню гьакъыллы таклифи де булан бютюн халкъны алдына чыгъа. Бикрини уланы Шебаны башын гесип алып, шону Ёапны алдына ташлайлар. Шо заман Ёап зурнайын согъа, ону адамлары шагьарны къырыйындан тайып тозулалар ва бары да уьйлерине гетелер. Ёап буса Ерусалимге пачаны ягъына къайта.

Давутну къардашлары

(2 Пач 8:15-18; 1 Тав 18:14-17 )

23•Ёап исрайыллыланы асгерини башын тутгъан болгъан; Ёяданы уланы Беная керетлилени ва пелетлилени асгер бёлюклерини башын тутгъан болгъан;+
24ихтиярлары ёкъ ишчилеге гёз къаравул Адонирамгъа тапшурулгъан болгъан; Агьилутну уланы Ёшапат таварихчиси болгъан;+
25Шева языв ишлени юрюте болгъан; Садок ва Абиатар дин къуллукъчулар болгъанлар;+
26яирли Ирагь да Давутну ягъында дин къуллукъчу болгъан.

21

Шаулну наслуларын такъсырлайлар

21^1Давутну гьакимлигини вакътисинде арт-артындан уьч йыл ачлыкъ бола. Давут шо гьакъда Раббибизден сорап къарай. Раббибиз:

– Бу ачлыкъ Шаулну ва оьзлени къоллары къанына батгъан ону уьюндегилерини себебиндендир. Бу ачлыкъ ол гибеонлуланы оьлюмге тарытып тургъанлыгъыны себебиндендир, – дей.

2Пача гибеонлулагъа чакъырыв эте ва олар булан сёйлей. (Гибеонлулар Исрайылгъа гирмей болгъан, олар аморлуланы къалды-къулдулары болгъан; исрайыллылар оланы аяжакъгъа ант этген болгъанлар, амма Шаул, къаныгъывлу кюйде Исрайылны ва Ягьудини гьайын эте туруп, оланы къырма къарагъан.) 3Давут гибеонлулагъа:

– Сизин учун мен не этейим? Сиз Аллагьны халкъын шабагьатласын учун, сизге не зат булан къайтарыш этейим? – деп сорай.

4Гибеонлулар огъар:

– Бизге Шаулдан да, ону агьлюсюнден де не гюмюш, не алтын тарыкъ тюгюл. Биз Исрайылда гьеч биревню оьлюмге тарытма да сюймейбиз, – деп жавап берелер.

– Сизин учун мен не этгенни сюесиз дагъы? – деп сорай Давут.

5Олар пачагъа булай жавап берелер:

– Бизге Исрайылны топуракъларында ер болмасын деп, бизин къырып, оьлтюрюп битдирме хыял этген адамны сёйлесек, 6бизге шо адамны наслусундан беш эргишини берсинлер. Биз оланы Раббибизни алдында Раббибиз Оьзю сайлагъан Шаулну Гибеа деген еринде асмакълагъа илме сюебиз.

Пача да:

– Мен оланы сизин къолугъузгъа берермен, – дей+.

7Давут Раббибизни алдында Шаулну уланы Ёнатан булан ант этген болгъан. Давут шо антны хатиринден Шаулну уланыны уланы, Ёнатанны уланы Мепибошетни аяп къоя+. 8Амма пача Шаулну къызы Мерап меколатлы Барзиллайны уланы Адриелге тапгъан беш уланы булан бирче Айяны къызы Риспаны Шаулгъа тапгъан уланлары Армонини ва Мепибошетни айыра+. 9Пача оланы гибеонлулагъа бере. Гибеонлулар да оланы тавда Раббибизни алдында асмакълагъа илелер. Олар еттевю де бирче оьлелер. Олар арпа оракъ орувну биринчи гюнлеринде оьлюмге тарылалар.

10Айяны къызы Риспа, эсги опуракъларын да алып, шоланы оьзю учун ярны уьстюнде яя. Оракъ орув башланып, асмакъларда илинген сюеклеге кёклерден таба янгур явуп къалгъанча, Риспа олагъа гюндюзлер кёкдеги къушланы, гечелер буса къыр жанланы тийме къоймай. 11Давутгъа Шаулну къаравашы, Айяны къызы Риспа этген затны айтгъанда, 12ол, барып, гилатлы Ябешни халкъындан Шаулну ва ону уланы Ёнатанны сюеклерин ала. (Олар оланы сюеклерин Бет-Шеанны майданындан яшыртгъынлап алып гетелер; пилистимлилер Гилбоада Шаулну оьлтюргенде, оланы шо майданда асмакълагъа илген болгъанлар.)+
13Давут, Шаулну ва ону уланы Ёнатанны сюеклерин шондан алып, башгъа ерге чыгъара; асмакълагъа илингенлени сюеклерин буса жыйып алалар.

14Шаулну ва ону уланы Ёнатанны сюеклерин Шаулну атасы Кишни Буньяминни топурагъында ерлешген Селадагъы къабурунда гёмелер ва пача буюргъан бары да затны этелер. Шондан сонг Аллагь уьлкеге байлавлу этилеген тилевлени къабул этме башлай.

Пилистимлилер булангъы давлар

(1 Тав 21:4-8 )

15Пилистимлилени ва исрайыллыланы арасында янгыдан дав башлана. Давут оьзюню адамлары да булан ёлгъа тюше. Олар пилистимлилер булан ябушалар, Давут да гьалсыз бола. 16Репайымлыланы наслусундан болгъан Ишби-Беноп буса Давутну оьлтюрежегин айтып бере. Ишби-Бенопну сюнгюсюню багъырдан этилген учу уьч юз шекел[*] тарта болгъан, дагъы да ону белине янгы къылыч тагъылгъан болгъан+. 17Амма Саруяны уланы Абишай Давутгъа кёмекге геле. Абишай, пилистимлини уьстюне чабып, ону оьлтюре. Шо заман Давутну адамлары огъар:

– Исрайылны чырагъы сёнюп къалмасын учун, сен дагъы бир де бизин булан бирче ябушувгъа чыкъмажакъсан, – деп айтып, ант этелер+.

18Арадан бираз заман гетип, Гоп деген ерде пилистимлилер булан янгыдан ябушув башлана. Шо заман гьушатлы Сиббекай репайымлыланы наслусундан Сап деген биревню оьлтюрюп къоя+.

19Гопда пилистимлилер булан юрюлген башгъа ябушувда Байтлагьамдагъы къумач согъувчу Яирни уланы Элгьанан Жалутну агъасы гатлы Лагьмини оьлтюрюп къоя. Лагьмини сюнгюсю тигив алатны гёчерагъачы йимик уллу болгъан+.

20Гатда юрюлген башгъа ябушувну вакътисинде бек бийик сою булангъы бирев болгъан. Ону гьар къолунда ва гьар аягъында алтышар бармагъы болгъан – бары да йигирма дёрт. Ол да репайымлыланы наслусундан болгъан. 21Ол исрайыллыланы мысгъыллап айланагъанда, Давутну агъасы Шимейни уланы Ёнатан ону оьлтюрюп къоя+.

22Бу дёртев Гатдагъы репайымлыланы наслусундан болгъанлар ва Давутну ва ону адамларыны къолларындан оьлюп гетелер.

22

Давутну макътав йыры

(Заб 17:1-51)

22^1•Раббибиз Давутну оьзюню бары да душманларындан ва Шаулдан къутгъаргъанда, ол Раббибизге бу макътав йырны айтгъан. 2Давут булай айтгъан:

– Раббим мени ярымдыр,
беклигимдир, къутгъарывчумдур;
3Аллагьым мени якълавумдур,
сыйынма ерни мен Оьзюнде излеймен;

Олдур мени къалкъаным, къутгъарывум, беклигим.

Олдур мени сыйынагъан ерим де, мени къутгъарывчум да;

Олдур мени зулмудан къутгъаргъан+.

4Макътавлагъа лайыкълы Раббиме чакъырыв этермен мен,
душманларымдан къутгъарылып къаларман мен де+.

5Айланамда оьлюмню толкъунлары къайнап йиберди;
оьлюмню ташгъыны да ютуп къойду мени+.

6Ахыратны шынжырлары да маталды магъа,
оьлюмню торлары да чырмап алды мени+.

7Языкълыкъгъа тюшгенде Раббиме чакъырыв этдим мен, Аллагьны да атын тутуп сёйледим. Ол да кёклерден туруп мени тавушумну эшитди, мени агь урувум да Огъар етишди+.

8Тербенип, чайкъалып йиберди ер, кёклени кюрчюлери де къартыллап, йылышып гетди; неге тюгюл де къазапланды Аллагь+.

9Ону къазапланывундан тютюн гётерилип гетди, авзундан бек гючлю ялын да, къызгъан жыжымлар чыгъып гетди+.

10Кёклени ачып, тюшюп гелди Ол,
къап-къара булутлар бардыр аякъ тюбюнде Ону+.

11Карубгъа да минип, учуп айланды Ол,
елни къанатларында къалкъып да турду Ол+.

12Къарангылыкъны Оьзюню пердевю этди, айланасында кёп суву булангъы булутланы жыйып къойду+.

13Ону алдындагъы шавладан
къабунуп гетди ялын жыжымлар.

14Кёклерден таба къычырды Раббим;

Аллагьу-Таала да тавушун чыгъарды+.

15Окъларын бакъдырып йиберип, душманларын чачып къойду, яшмын да йиберип, оланы яйып къойду+.

16Денгизлени тюплери гёрюнеген болуп къалды, дюньяны кюрчюлери де ачылып къалды зор гючлю тавушундан Раббимни, Ону къазапланывуну ругьуну уьфюрювюнден+.

17Бийикликден энкейип йиберип, алды Ол мени;
терен сувланы ичинден чыгъарды Ол мени+.
18Зор душмандан, менден кёп гючлю,
мени гёрюп ярамайгъанлардан къутгъарды Ол мени+.

19Мен языкълыкъгъа тюшгенде, магъа къарышдылар олар,
амма къалкъаным болуп къалды Раббим.

20Къоркъунчсуз ерге чыгъарып къойду Ол мени,

Къутгъарды Ол мени, неге тюгюл де разидир Ол магъа+.

21Муъминлигиме гёре берди Раббим магъа,
къолларымны тазалыгъына гёре савгъатлады мени,+

22Раббимни ёлундан тайышмай турдум чу дагъы мен,

Яманлыкъ да этмедим, Аллагьыма арт берип.

23Ону бары да къанунлары алдымдадыр мени;

Ону буйрукъларын да унутмагъанман мен.

24Таза кююмде турдум Ону алдында мен,
гюнагьдан да сакълап турдум оьзюмню+.

25Муъминлигиме гёре, Оьзюню гёз алдындагъы тазалыгъыма гёре берип къойду Раббим магъа.

26Сагъа аминге Оьзюнг де аминсендир,
Сенсендир нукъсансызгъа нукъсансыз,
27тазагъа таза кюйде,
амма намартгъа ону
макюрчюлюгюне гёре янашагъан.
28Сенсендир ювашланы къутгъарагъан,
амма Сенсендир хохабазланы ер этмек учун,
олагъа тигилип турагъан да+.
29Чырагъымсандыр Сен мени,

Раббимдир къарангылыгъымны ярыкъ этип къоягъан+.

30Сени кёмеклигинг буландыр асгерни дагъытагъан мен,

Аллагьым буландыр баругъа оьрленегеним де.

31Тетиксиздир Аллагьымны ёлу;
тазадыр Раббимни сёзю де.

Олдур Оьзюнде сыйынмакъны
ахтарагъанланы барысына да къалкъан+.

32Кимдир дагъы Раббибизден оьзге Аллагь?

Кимдир дагъы Аллагьыбыздан оьзге яр да+?

33Аллагьымдыр мени мекенли сыйынагъан ерим,

Олдур герти этеген ёлумну да мени.

34Олдур аякъларымны къубагийикникидей этип къоягъан,
бийикликликлеге де салып къоягъан мени+.

35Олдур асгерлик дарсларын береген магъа,
шо саялыдыр къолларым багъыр жаяны бюгюп болагъаны+.

36Сенсендир къутгъарывунгну къалкъанын берген магъа;

Сени рагьмунгдур мени оьр этеген.

37Аякъларым тайып къалмасын деп,

Сенсендир эркинликге чыгъарып къойгъан мени.

38Душманларымны гьызарлай туруп, дагъытып турдум мен оланы,
оланы къырып битдирмейли, артгъа да бурулмадым мен.

39Урдум олагъа, йыкъдым оланы,
гьеч дагъы турмас дагъы олар;
аякъ тюбюме тюшюп токътады олар.

40Сенсендир ябушув учун гюч берип къойгъан магъа;

Сенсендир аякъ тюбюме салгъан магъа башгётергенлени де+.

41Сенсендир душманларымны магъа арт бердирип къойгъан.

Къырып битдирдим мени гёрюп ярамайгъанланы да мен+.

42Гёзлерин тиклендирдилер олар,
амма бирев де табулмады къутгъармакъ учун оланы,

Раббибизге чакъырыв этдилер олар, амма сесленмеди Ол+.

43Топуракъгъа, чанггъа айландырып къойдум оланы;
орамдагъы балчыкъныдай янчып, таптап къойдум оланы.

44Сенсендир халкъымны питнесинден къутгъаргъан мени;

Сенсендир ятланы башчысы гьисапда сакълагъан мени.

Мен танымагъан халкълар къуллукъ этип туралар магъа.

45Ятлар ялынчлыкъ этип туралар алдымда мени;
мени гьакъымда эшитип битгенче де, таби болуп къалалар олар+.

46Ругьдан тюшюп къалдылар олар бары да,
къартыллай туруп чыгъалар бекликлеринден олар.

47Гьар даим де бардыр Раббибиз! Макътав болсун дагъы ярыма мени!

Оьр болуп къалсын дагъы Аллагьым мени –
мени къутгъарылывумну яры!
48Олдур мен саялы оьч алагъан,
халкъланы магъа таби этеген Аллагьым,+
49душманларымдан да къутгъарагъан мени.
Сенсендир душманларымдан оьр салгъан мени,
вагьши адамлардан да къутгъаргъан мени+.
50Шо саялыгъадыр оьзге халкъланы арасында
Сагъа макътав этежегим, Раббим;
алгъышлап йырлап турарман атынгны Сени+.

51Олдур Оьзюню пачасына уллу уьстюнлюклени савгъат этип береген,

Оьзю танглагъан Давутгъа да, ону наслусуна да
гьар даим де рагьмусун гёрсетип турагъан да+.

23

Давутну ахырынчы сёзлери

23^1Муна Давутну ахырынчы сёзлери:

– Ишайны уланы Давут гележекни алданокъ билдире тура,

Яратгъаныбыз оьзюн оьр этген адам,
Якъубну Аллагьы оьзюн танглагъан
ва Исрайылны арив ангы булангъы йырчысы
гележекни алданокъ билдире тура.
2Менден таба Раббибизни ругьу сёйлей тура;
Ону каламын мени тилим сёйлей тура+.
3Исрайылны Аллагьы айта тура,
Исрайылны яры мени гьакъымда булай дей:
«Инсанлагъа адилли кюйде ёлбашчылыкъ этеген,

Аллагьдан къоркъгъан гьалда ёлбашчылыкъ этеген+

4эртенни ярыгъына ошайдыр,
янгурдан сонг шавла береген,
топуракъдан отну оьсдюреген,
булутсуз эртен чыгъагъан гюнге ошайдыр».

5Аллагьны алдындагъы уьюм шолай тюгюлмю дагъы?

Ол тюгюлмю дагъы мени булан даимлик разилешив бегетген,
бюс-бютюнлей ёрукъгъа салынгъан, алышынмай турагъан?

Ондан таба тюгюлмю дагъы бютюн къутгъарылывум да,
бары да кепиме гелегенлерим де+?
6Амма алып ташлап къоягъан,
къолуна тутма ярамайгъан
тегенекге ошайдыр бары да къылыкъсызлар.
7Тегенекге тийме къарайгъан гьар ким
къолуна темирни неде сюнгюню агъачын тутуп къояр;
тап шо еринде яллатып къояр шону.

Давутну макътавлу асгерчилери

(1 Тав 11:10-41 )

8Муна Давутну асгерчилерини атлары: тагькемонлу Ёшеп-Башебет нёкерлени башын тутгъан болгъан; ол бир ябушувну вакътисинде сюнгюсю булан сегиз юз адамны оьлтюрген.

9Ондан сонг Агьогьаны уланыны уланы, Додону уланы Эльазар болгъан. Ол да, Давут да бирче болгъан вакътисинде, давгъа жыйылгъан пилистимлилени мысгъыллай туруп, ябушма чакъыргъанлар. 10Исрайыллылар олагъа къаршы чыкъгъанда, Эльазар, къолу арып ва къылычына ябушуп къалгъанча, къоччакълыкъ гёрсетип ва пилистимлилени йыгъып тургъан. Шо гюн Раббибиз зор уллу уьстюнлюк къазангъан. Янгыз ябушувдан сонг асгерчилер оьлгенлени барын-ёгъун таламакъ учун Эльазарны ягъына къайталар.

11Ондан сонг гьарарлы Агени уланы Шамма болгъан. Легьи деген ерде тепеле чачылгъан авлакъ болгъан. Пилистимлилер шонда жыйылгъанда, Исрайылны асгерчилери олардан къачалар. 12Амма Шамма авлакъны ортасында эретуруп къала. Ол шо авлакъны сакълай ва пилистимлилени къырып битдире. Раббибиз де зор уллу уьстюнлюк къазана.

13Оракъ орув башланагъанда, отуз асгербашчыдан уьчевю Давутну ягъына Адуллам деген анакъгъа гелелер. Шо заман пилистимлилени бир бёлюгю Репайым деген къолда къонушуп токътагъан болгъанлар+. 14Шо вакътиде Давут бекликде, пилистимлилени асгерчилери буса Байтлагьамда болгъан. 15Давут сувсабындан янып тура болгъан. Ол:

– Агь, эгер де Байтлагьамны къапусуну ягъындагъы къуюдан ким буса да бирев магъа ичме сув гелтирген эди буса! – дей.

16Шо заман шо уьч асгерчи пилистимлилени къонушундан оьтюп чыгъалар ва Байтлагьамны къапусуну ягъындагъы къуюдан сув алып, Давутгъа гелтирелер. Амма ол ичмей ва сувну Раббибизге этилеген бир къурбандай тёгюп къоя+.

17– Раббим, мени шо затны этмекден сакълагъын дагъы Сен! – дей ол. – Оьзлени жанларын да аямайлы тавакаллыкъ этгенлени къанын ичип турарманмы дагъы мен?!

Давут сувну ичмей. Шолай игитликлени шо уьч асгерчи гёрсетген.

18Ёапны агъасы, Саруяны уланы Абишай уьчевню башын тутгъан болгъан. Ол сюнгюсю де булан уьч юз адамгъа къаршы ябуша болгъан, оланы барын да къыргъан ва шо бириси уьчев булан тенг макътавгъа лайыкълы болгъан+. 19Абишай отуз башчыдан инг де белгилиси болгъан ва оланы башын тутгъан болгъан, амма оьзю шо бириси уьчевге тенг гелмеген.

20Ёяданы уланы Беная Кабсеел деген ерден чыкъгъан, зор уллу игитликлер гёрсетген къоччакъ асгерчи болгъан. Ол Муапдан чыкъгъан бек гючлю эки асгерчини йыкъгъан. Дагъы да Беная, къарлы гюн чонкъгъа тюшюп, шонда арсланны оьлтюрген+. 21Дагъы да ол бир залим мисрилини йыкъгъан. Мисрилини къолунда сюнгюсю болгъан, Беная огъар къаршы къолунда таягъы да булан чыкъгъан. Ол, мисрилини къолундан сюнгюсюн чыгъарып алып, ону шо сюнгю булан оьлтюрген+. 22Ёяданы уланы Бенаяны игитликлери шолай болгъан. Ол бириси уьчев булан тенг макътавгъа лайыкълы болгъан. 23Ол отуз башчыны арасында белгилиси болгъан, амма макътавлугъу булан шо бириси уьчевге тенг гелмеген. Давут ону оьзюню къаравулуну башчысы этип салгъан. 24Отуз да башчыны арасында булар болгъан: Ёапны агъасы Асагьел, Байтлагьамдан чыкъгъан Додону уланы Элгьанан,+
25гьаротлу Шамма, гьаротлу Эликъа, 26палтили Гьелес, Текоадан чыкъгъан Иккешни уланы Ирагь, 27Анатотдан чыкъгъан Абиезер, гьушатлы Мебуннай, 28агьогьлу Салмон, нетопатлы Магьарай, 29нетопатлы Баананы уланы Гьелеп, Буньяминни топурагъындагъы Гибеагьдан чыкъгъан Рибайны уланы Иттай, 30пиратонлу Беная, Гаашдан чыкъгъан Гьиддайи, 31арбатлы Аби-Албон, баргьюмлю Азмавет, 32-33шаалбонлу Элиагьба, Яшенни уланлары, гьаротлу Шамманы уланы Ёнатан, гьарарлы Шарарны уланы Агьиам, 34Маакадан чыкъгъан Агьасбайны уланы Элипелет, гилонлу Агьитопелни уланы Элиам,+
35Кармелден чыкъгъан Гьесрай, арбили Паарай, 36Собадан чыкъгъан Натанны уланы Игал, гъатлы Бани, 37аммунлу Селек, Саруяны уланы, Ёапны савутчусу, Бееротдан чыкъгъан Нагьарай, 38итрили Ирагь, итрили Гареп, 39ва гьетли Урия. Олар бары да отуз еттев болгъан+.

24

Раббибиз Давутну такъсырлай

(1 Тав 21:1-17 )

24^1Раббибиз, исрайыллылагъа янгыдан къазапланып йиберип, Давутну олагъа къаршы тургъуза. Раббибиз огъар:

– Барып, Исрайылны ва Ягьудини халкъын янгыдан санап чыкъ, – дей+.

2Пача Ёапгъа ва ону булангъы асгербашчылагъа:

– Дандан башлап Беершебагъа ерли Исрайылны бары да къавумларын айланып чыгъып, халкъны санавун гьисапгъа алып гелигиз. Мен нече адам барын билме сюемен, – дей.

3Амма Ёап пачагъа булай жавап бере:

– Раббибиз, сени Аллагьынг, халкъны санавун юз керенге артдырып къойсун. Мени есим пачагъа да шо гюнлени гёрме насип болсун. Амма есим пача шо ишни этме неге сюе экен+?

4Амма пачаны сёзлери Ёапныкинден ва асгербашчыланыкинден артыкъ чыгъа. Исрайылны халкъын санап чыкъмакъ учун, олар пачаны ягъындан гетелер. 5Урдунну ари ягъына чыгъып, Аруыра деген шагьарны къыбла ягъында эретуруп токътайлар. Шо ер къолну ортасында, Гатны топурагъына ва Язер шагьаргъа ювукъда ерлешген болгъан+. 6Олар Гилатгъа ва Тагьтим-Гьотши топурагъына багъып баралар. Олар Дан-Яангъа – айланч ёл булан Сайдангъа багъып гелелер. 7Сонг олар Тир беклигине ва гьивлилер булан канаанлыланы шагьарларына багъып тербенелер. Ахырда да олар Ягьудини къыбла ягъында ерлешген Беершебада багъып чыгъалар. 8Тогъуз ай да, йигирма гюнню ичинде савлай уьлкени айланып чыгъып, олар Ерусалимге къайталар. 9Ёап пачагъа гьисап алывну натижаларын айтып бере: Исрайылда къолуна къылыч тутуп болагъан сегиз юз минг, Ягьудиде беш юз минг гючлю эргиши болгъан+.

10Амма Давут халкъны санап чыкъгъан сонг, ол рагьатлыкъ табып болмай. Давут Раббибизге:

– Шу ишни этип, мен уллу гюнагь иш этдим. Гьей Раббим, гьали Сен мени, Оьзюнгню къулунгну, гюнагьымдан чайып къой! Мен бек гьакъылсыз иш этдим, – дей+.

11Давут артындагъы гюн эртен тургъанча, Гат пайхаммаргъа Раббибизден калам йибериле. Гат Давутну гележекни алданокъ билдиреген адамы болгъан. Раббибиз Гатгъа булай айтгъан:+

12– Барып Давутгъа: «Раббибиз булай айта: Мен сагъа уьч такъсырны гёрсетемен. Сен шоланы бирисин сайла, Мен де сени шо такъсыр булан такъсырлажакъман», – деп айт.

13Гад, Давутну ягъына гелип, огъар булай дей:

– Сени уьлкенгде уьч йыл ачлыкъ болсунму? Неде сен уьч айны узагъында артынгдан тюшген душманларынгдан къачып айланып туражакъмысан? Неде уьч гюнге уьлкенге югъагъан аврув къабунсунму? Гьасили, шо гьакъда ойлашып къарап, токъташарсан. Мен оьзюмню йиберген Раббибизге жавап къайтарма герекмен.

14Давут Гадгъа:

– Шо магъа бек къыйын масъала. Раббибизни къолуна тюшмек бизин учун къолайдыр, неге тюгюл де Ону рагьмусу зор уллу. Амма инсанланы къолуна тюшюп къалмайыкъ биз, – дей+.

15Раббибиз де, шо гюн эртенден тутуп, белгиленген замангъа ерли Исрайылгъа югъагъан аврув къабундура ва Дандан Беершебагъа ерли етмиш минг адам къырыла+. 16Ерусалимни къырмакъ учун, Малайик къолун узатгъанда, Раббибиз, болуп турагъан балагьгъа къарап, языкъсына ва халкъны къырып турагъан Малайикге:

– Таман! Гётерген къолунгну эниш сал, – дей.

Раббибизни малайиги шо заман ябуслу Орна деген адамны иннырыны уьстюнде болгъан+. 17Халкъны къырып турагъан Малайикни гёрюп, Давут Раббибизге:

– Менмен чи гюнагь иш де, яманлыкъ да этген. Булар чы бир къойлар йимик, буланы не айыбы бар? Сени такъсырынг магъа да, мени агьлюме де болуп къалсын дагъы, – дей.

Давут къурбан этилеген ерни тургъуза

(1 Тав 21:18-27 )

18Шо гюн Гад, Давутну ягъына гелип, огъар:

– Барып, ябуслу Орнаны иннырында Раббибиз учун къурбан этилеген ерни тургъуз, – дей.

19Давут да, барып, Раббибиз Гаддан таба буюргъан кюйде эте. 20Орна, къарап, оьзюню ягъына гелеген пачаны ва ону адамларын гёргенде, оланы алдына чыгъып, сыпаты булан тап ерге тийип къалгъанча пачагъа баш ие.

21Орна:

– Есим пача оьзюню къулуну ягъына неге гелген экен? – деп сорай.

– Иннырынгны сатып алма гелгенмен, – деп жавап бере Давут. – Халкъгъа къабунгъан югъагъан аврув тамамлансын деп, Раббибиз учун къурбан этилеген ерни тургъузма сюемен+.

22Орна Давутгъа:

– Есим пача, оьзюнг сюйген бары да затны да алып, шоланы къурбан эт. Муна, бютюнлей яллатып къурбан этмек учун оьгюзлер. Муна, от якъмакъ учун инныр басагъан такъта да, оьгюзлер егилеген хырслар да+. 23Гьей пачам, мен шоланы барын да сагъа беремен.

Дагъы да Орна огъар:

– Раббибиз, сени Аллагьынг, сагъа кёп сююп янашсын дагъы! – дей.

24Амма пача Орнагъа:

– Ёкъ, мен сенден сатып алма сюемен. Мен Раббиме, мени Аллагьыма, магъа тегин тюшген затланы бютюнлей яллатып къурбан этмежекмен, – деп жавап бере.

Элли шекел гюмюш де берип, Давут иннырны ва оьгюзлени сатып ала. 25Шонда Раббибиз учун къурбан этилеген ерни тургъузуп, ол бютюнлей яллатып ва ярашывлукъну къурбанларын эте. Раббибиз уьлке учун этилеген тилевлени къабул эте ва Исрайылгъа къабунгъан югъагъан аврув тамамлана+.

* 2:16Гьелкъап Гъассурим – бу атны «къылычланы авлагъы» деген маънасы бар.

* 5:9Милло – тёгюлюп этилген тёбечик болма ярай.

* 5:20Баал-Перасим – бу ат «Раббибиз йырып чыгъа» деген маънаны бере.

* 14:26Эки юз шекел – 2 килодан артыкъ.

* 18:8Шо гюн къылычдан эсе агъачлыкъ артыкъ адамны къыра – къарагъанда, Давутну агъачлыкъда яшыртгъын ерлерде токътагъан асгерчилери Абсаламны адамларын бирерлетип къырып тургъангъа ошай.

* 18:21Кушлу – Мисриден къыблагъа багъып ерлешген Куш деген уьлкени ватандашы.

* 21:16Уьч юз шекел – 3,5 килогъа ювукъ.

+ 1:1 1 Пач 31:4, 1 Пач 30:17-20
+ 1:6 1 Пач 31:1-4,
+ 1:11 2 Пач 13:31
+ 1:14 1 Пач 24:7
+ 1:20 1 Пач 31:9
+ 1:21 1 Пач 31:1
+ 1:26 1 Пач 18:1, 1 Пач 20:17
+ 2:2 1 Пач 25:43
+ 2:3 1 Пач 27:2-3
+ 2:4 1 Пач 16:13, 1 Пач 31:11-13
+ 2:8 1 Пач 14:50-51,
+ 2:11 2 Пач 5:5, 3 Пач 2:11,

+ 2:18 1 Пач 26:6, 2 Пач 3:30, 2 Пач 3:39, 2 Пач 16:9-10, 2 Пач 19:22, 2 Пач 23:18,

+ 3:2 1 Пач 25:43
+ 3:3 2 Пач 13:37
+ 3:4 3 Пач 1:5
+ 3:7 2 Пач 21:8, 2 Пач 21:10
+ 3:9 1 Пач 15:28, 1 Пач 16:13, 1 Пач 28:17
+ 3:13 1 Пач 14:49
+ 3:14 1 Пач 18:25
+ 3:15 1 Пач 25:44
+ 3:27 2 Пач 20:10, 2 Пач 2:23
+ 3:29 Лев 14:2, Лев 15:2
+ 3:30 1 Пач 26:6, 2 Пач 2:18, 2 Пач 2:23

+ 3:39 2 Пач 2:18, 2 Пач 16:9-10, 2 Пач 19:22

+ 4:4 2 Пач 9:3, 2 Пач 9:6
+ 4:9 3 Пач 1:29
+ 4:10 2 Пач 1:1-16
+ 5:2 1 Пач 18:13, Заб 77:71
+ 5:4 3 Пач 2:11,
+ 5:5 2 Пач 2:11
+ 5:9 3 Пач 9:15, 3 Пач 9:24, 3 Пач 11:27,
+ 5:11 3 Пач 5:1
+ 5:18 2 Пач 23:13
+ 5:24 4 Пач 7:6
+ 6:2 Чыгъ 25:22
+ 6:3 1 Пач 7:1
+ 6:6 Сан 4:15
+ 6:14 Заб 150:4

+ 6:16 1 Пач 14:49, 1 Пач 18:20-28, 1 Пач 19:11-17

+ 6:18 3 Пач 8:14
+ 6:21 1 Пач 15:28
+ 7:2 2 Пач 12:1, 3 Пач 1:8, Заб 50:2
+ 7:8 1 Пач 16:11-13, Заб 77:70
+ 7:9 1 Пач 18:14
+ 7:10 1 Пач 12:11
+ 7:12 3 Пач 2:10
+ 7:13 3 Пач 8:19

+ 7:14 Заб 88:27-28, 2 Кор 6:18, Ягь 1:5, Заб 88:31-33

+ 7:16 Заб 88:5, Заб 88:30, Заб 88:36-37, Заб 131:12, Югь 7:42

+ 7:22 Чыгъ 15:11
+ 7:23 Такр 4:7, Такр 26:19, Такр 33:29
+ 8:3 1 Пач 14:47, 3 Пач 11:24
+ 8:7 4 Пач 11:10,
+ 8:11 3 Пач 7:51
+ 8:13 4 Пач 14:7
+ 8:14 Яр 25:23, Яр 27:40, Сан 24:18
• 8:15 2 Пач 20:23-26,
+ 8:15 3 Пач 10:9
+ 8:16 2 Пач 2:13, 3 Пач 4:3
+ 8:17 2 Пач 15:24, 2 Пач 20:25,
+ 8:18 2 Пач 23:20, 3 Пач 2:35, 3 Пач 4:4
+ 9:1 1 Пач 18:3, 1 Пач 20:15
+ 9:2 2 Пач 16:1-4, 2 Пач 19:17
+ 9:3 2 Пач 4:4
+ 9:4 2 Пач 17:27
+ 9:6 2 Пач 16:4, 2 Пач 19:24,
+ 9:10 2 Пач 19:17
+ 10:1 1 Пач 11:1
+ 10:6 2 Пач 8:3,
+ 10:12 1 Пач 3:18
+ 10:16 3 Пач 11:23
+ 11:1 3 Пач 20:22, Такр 3:11
+ 11:3 2 Пач 23:34, 2 Пач 23:39,
+ 11:4 Лев 15:19
+ 11:14 3 Пач 21:8
+ 12:1 2 Пач 7:2, Заб 50:2
+ 12:6 Чыгъ 22:1
+ 12:7 1 Пач 16:13
+ 12:9 Сан 15:31
+ 12:11 2 Пач 16:21-22
+ 12:13 2 Пач 24:10, Заб 31:5, Заб 50:6
+ 12:16 2 Пач 13:31
+ 12:26 Такр 3:11
+ 13:3 1 Пач 16:9, 2 Пач 13:3
+ 13:12 Яр 34:7, Лев 18:9
+ 13:31 2 Пач 1:11, 2 Пач 12:16
+ 13:32 2 Пач 13:3
+ 13:37 2 Пач 3:3,
+ 14:4 4 Пач 6:26
+ 14:9 1 Пач 25:24

+ 14:11 Сан 35:19, Такр 19:12, 1 Пач 14:45, 3 Пач 1:52, Лкъ 21:18, Элч 27:34

+ 14:14 1 Пач 7:6, 2 Пач 23:16
+ 14:17 1 Пач 29:9, 2 Пач 19:27
+ 14:20 1 Пач 29:9, 2 Пач 19:27
+ 14:23 2 Пач 13:38
+ 14:27 2 Пач 13:1
+ 14:32 1 Пач 20:8
+ 15:1 3 Пач 1:5
+ 15:2 2 Пач 18:4, 2 Пач 19:8
+ 15:8 Яр 28:20
+ 15:12 Заб 3:2
+ 15:13 2 Пач 12:11
+ 15:14 Заб 3:1
+ 15:16 2 Пач 16:21-22, 2 Пач 20:3
+ 15:18 1 Пач 30:14, 2 Пач 8:18
+ 15:23 3 Пач 15:13, 4 Пач 23:4

+ 15:24 2 Пач 8:17, 1 Пач 22:20, 2 Пач 8:17, 2 Пач 20:25

+ 15:26 1 Пач 3:18
+ 15:27 3 Пач 1:42
+ 15:30 Мк 1:11, Элч 1:12,
+ 15:31 2 Пач 16:23, 2 Пач 17:14
+ 15:33 2 Пач 19:35
+ 15:34 2 Пач 17:5-14
+ 15:36 2 Пач 17:17
+ 16:1 2 Пач 9:2-13
+ 16:2 2 Пач 17:29
+ 16:3 2 Пач 9, 2 Пач 19:27
+ 16:9 2 Пач 2:18
+ 16:10 2 Пач 3:39, 2 Пач 19:22
+ 16:16 2 Пач 15:34, 1 Пач 10:24
+ 16:21 2 Пач 15:16, 2 Пач 20:3
+ 16:22 2 Пач 12:11-12
+ 17:5 2 Пач 15:32
+ 17:8 Айт 17:12,
+ 17:14 2 Пач 15:31, 2 Пач 15:34
+ 17:17 2 Пач 15:36,
+ 17:23 2 Пач 15:12, Мат 27:5
+ 17:25 2 Пач 19:13, 2 Пач 20:9-10,

+ 17:27 2 Пач 12:26, 2 Пач 12:29, 2 Пач 9:4, 2 Пач 19:31-32, 3 Пач 2:7,

+ 17:29 2 Пач 16:2
+ 18:2 2 Пач 15:19-22
+ 18:18 Яр 14:17, 2 Пач 14:27
+ 18:27 3 Пач 1:42
+ 18:32 1 Пач 25:26,
+ 19:8 2 Пач 15:2, 2 Пач 18:4
+ 19:9 2 Пач 5:20
+ 19:11 2 Пач 15:29
+ 19:13 2 Пач 17:25, 2 Пач 8:16,
+ 19:16 2 Пач 16:5
+ 19:17 2 Пач 9:2-13, 2 Пач 16:1-4
+ 19:19 2 Пач 16:5-13
+ 19:21 Чыгъ 22:28, 2 Пач 16:9
+ 19:22 2 Пач 3:39, 2 Пач 16:10
+ 19:23 3 Пач 2:8, 3 Пач 2:36-46
+ 19:24 2 Пач 9

+ 19:27 2 Пач 16:3, 1 Пач 29:9, 2 Пач 14:17, 2 Пач 14:20

+ 19:28 2 Пач 9:7
+ 19:32 2 Пач 17:27-29
+ 19:35 2 Пач 15:33
+ 19:37 3 Пач 2:7
+ 20:1 Такр 13:13, 3 Пач 12:16,
+ 20:3 2 Пач 15:16, 2 Пач 16:21-22
+ 20:4 2 Пач 17:25, 2 Пач 19:13
+ 20:7 1 Пач 30:14, 2 Пач 8:18
+ 20:10 2 Пач 3:27
+ 20:14 4 Пач 15:29
• 20:23 2 Пач 8:15-18,
+ 20:23 1 Пач 30:14
+ 20:24 3 Пач 4:6, 3 Пач 5:14, 3 Пач 12:18
+ 20:25 2 Пач 15:24, 2 Пач 19:11
+ 21:6 1 Пач 10:26
+ 21:7 1 Пач 20:15
+ 21:8 2 Пач 3:7, 1 Пач 18:19
+ 21:12 1 Пач 31
+ 21:16 Такр 2:11, Такр 2:20-21

+ 21:17 3 Пач 11:36, 3 Пач 15:4, 4 Пач 8:19, Заб 131:17

+ 21:18 Такр 2:11
+ 21:19 1 Пач 17:7
+ 21:21 1 Пач 16:9, 2 Пач 13:3,
• 22:1 Заб 17

+ 22:3 Заб 30:3-4, Заб 70:3, Заб 90:2, Заб 143:2, Яр 15:1

+ 22:4 Заб 47:2, Заб 95:4, Заб 144:3
+ 22:5 Заб 41:7, Заб 92:4,
+ 22:6 Заб 114:3-4
+ 22:7 Заб 119:1,
+ 22:8 Заб 76:18, Заб 96:4
+ 22:9 Заб 20:9,
+ 22:10 Заб 143:5,
+ 22:11 Заб 103:3
+ 22:12 Чыгъ 20:21, Заб 96:2
+ 22:14 1 Пач 2:10, Аюб 37:4, Заб 67:34
+ 22:15 1 Пач 7:10
+ 22:16 Чыгъ 15:8, Заб 105:9
+ 22:17 Заб 143:7
+ 22:18 Заб 141:6
+ 22:20 Заб 30:8, Заб 117:5
+ 22:21 1 Пач 26:23, Аюб 22:30
+ 22:24 Яр 6:9, Аюб 1:1
+ 22:28 Заб 100:5
+ 22:29 Аюб 29:3, Заб 118:105

+ 22:31 Такр 32:4, Мат 5:48, Заб 11:7, Айт 30:5, Яр 15:1

+ 22:32 4 Пач 5:15,
+ 22:34 Такр 32:13,
+ 22:35 Заб 143:1
+ 22:40 Заб 43:6
+ 22:41 Чыгъ 23:27
+ 22:42 1 Пач 28:6, Аюб 27:9, Айт 15:29
+ 22:45 Такр 33:29
+ 22:48 Заб 46:3
+ 22:49 Заб 139:2
+ 22:50 Рум 15:9
+ 22:51 Заб 143:10, 2 Пач 7:16
+ 23:2 Элч 2:30, 2 Пет 1:21
+ 23:3 Такр 32:4, 2 Пач 22:3, Айт 16:12
+ 23:5 2 Пач 7:15-16, Заб 88:30
+ 23:13 1 Пач 22:1, 2 Пач 5:18
+ 23:16 1 Пач 7:6
+ 23:18 2 Пач 2:18
+ 23:20 2 Пач 8:18
+ 23:21 1 Пач 17:50
+ 23:24 2 Пач 2:18-23
+ 23:34 2 Пач 15:12, 2 Пач 11:3
+ 23:39 2 Пач 11:3-17
+ 24:1 Сан 1:2-4
+ 24:3 Такр 1:11
+ 24:5 Такр 2:36, Сан 21:32
+ 24:9 1 Пач 11:8
+ 24:10 1 Пач 24:6, 2 Пач 12:13, 1 Пач 13:13
+ 24:11 1 Пач 22:5
+ 24:14 Заб 118:156
+ 24:15 Чыгъ 30:12,
+ 24:16 4 Пач 19:35, Элч 12:23,
+ 24:21 Сан 16:47-48
+ 24:22 3 Пач 19:21
+ 24:25 Сан 16:48, Сан 25:8

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. Ё

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. П

11. Р

12. С

13. Т

14. У

15. Ч

16. Э

17. Я

СЁЗЛЮК

Ай янгырывну байрамы (Новолуние) – янгы айны башланыву булан байлавлу байрам. Бырынгъы ягьудилилер, оьзлени хоншулары да йимик, ай рузнамасы булан пайдалангъан. Янгы ай тувгъан мюгьлет айны башы деп гьисаплангъан.

Арамлылар (Арамеи) – семит къавумланы бир гюбю. Бизин девюрден алдагъы II минг йылны ахырында – I минг йылны башында арамлылар Месопотамияда ва Сирияда генг кюйде орунлашгъан.

Астарта – гьашыкълыкъны ва тюшюмню аллагьы (бир-бирде огъар Баалны къатыны гьисапда гьюрмет этилеген болма да ярай). Бырынгъы Ювукъ Гюнтувушдагъы Сайдан шогъар сужда этилеген инг де агьамиятлы марказ болгъан (тенглешдиригиз: 3-нчю Пачалар 11:5, 33; 4-нчю Пачалар 23:13).

Ашера – Сирияда ва Паластинде оьзюне сужда къылыв яйылгъан аллагь. Эсги Разилешив шагьатлыкъ этегени йимик, Ашерагъа гьюрмет этив Исрайылда да яйылгъан болгъан (3-нчю Пачалар 15:13; 18:19; 4-нчю Пачалар 21:7; 23:4, 6-7). Эсги Разилешивде Ашерагъа багъышлангъан тереклени (неде, болма ярай, агъач багъаналаны) гьакъында кёп айтыла; шолагъа да Ашера деп айтылгъан.

Ашшур (Ассирия) – Месопотамияны темиркъазыгъындагъы пачалыкъ. Бизин девюрден алдагъы VIII асруну артдагъы отуз йылларында Ашшур Исрайылны, Ягьудини ва Паластинни оьзге пачалыкъларын елеген. Ашшурлулар Исрайылны халкъын ва Ягьудини халкъыны бир пайын есир этип алып гетген.

Баал (Ваал) – телиянгурну аллагьы. Паластинни топурагъында Баалгъа сужда къылыв бырынгъы девюрлерден тутуп юрюлген. 3-нчю Пачаларда (16:31-32) Исрайылны пачасы Агьап Баалгъа айрыча гьюрмет этегенликни огъар сайданлы къатыныны таъсир этивюнден таба англатма бола. Эсги Разилешивню китапларында исрайыллылар «Раббибизни къойгъанлыгъы» ва «Баалгъа къуллукъ этегени» учун даим айыпгъа тутула.

Бабил (Вавилон) – Къыбла Месопотамияны аслу шагьары. Бизин девюрден алдагъы VII асруну ахырында Бабил оьзюню ичине бютюн Месопотамия, Сирия ва Паластин гиреген пачалыкъны тахшагьары бола. Ягьудили пачалар оьзлени харлысызлыгъын якълама къарагъанда, бабилли асгерлер Ерусалимни дагъыта (бизин девюрден алдагъы 586-нчы йылда). Бабил Сыйлы Язывларда дюньядагъы яманлыкъны белгиси гьисапда мердешленип геле.

Багъыр денгиз (Медное море) – ичинде суву булангъы зор уллу дёгерек чапчакъ; шонда дин къуллукъчулар жувуна болгъан. Багъыр денгизни генги 5 метрге ювукъ болгъан; шо Ибадатхананы абзарында ерлешдирилген. Багъырдан этилген 12 бугъа денгизни тиревлери гьисапда къоллангъан.

Бат – сувлу затны оьлчевю, 39 литрге ювукъ.

Гелгинчи (Переселенец) – ят уьлкеден чыгъып, исрайыллыланы арасында яшайгъан адам. Мусаны Къанунуна гёре, гелгинчилер, оьзге исрайыллылар булан бир тенг кюйде, Раббибизге аминлигин сакълама, Къанунну гёрсетивлерин кютме, бары да халкъ булан бирче дин байрамланы ва сонгугюнлени оьтгерме герек болгъан. Къанун гелгинчилени къыйыкъсытывлардан ва ихтиярларындан магьрюм этивден якълагъан, неге тюгюл исрайыллылар оьзлер де Мисриде гелгинчилер болгъан.

Дин къуллукъчу (Священник) – Раббибизге къуллукъ этеген адам. Тавратгъа гёре, янгыз Гьарунну наслуларыны Раббибизни дин къуллукъчулары болма ихтияры бар.

Ёлугъув чатыр (Шатер Встречи) – Тавратгъа гёре, оьзюн ер-ерге алып юрюйген сыйлы чатыр. Раббибиз Муса булан ёлукъгъанда ва Аллагьгъа къуллукъ этивню вакътисинде шону ичинде бола. Чатырны къурулагъан кюю Чыгъышны китабында тындырыкълы кюйде суратлангъан.

Ибадатхана (Храм) – Ерусалимде Раббибиз учун этилген Ибадатхана. Шону инг башлап Сулейман пача къургъан. Биринчи Ибадатхана бабиллилер чапгъын этгенче тургъан ва шону бизин девюрден алдагъы 587–586 йылларда Бабилни пачасы Набугьодоносор бузгъан. Сулейманны Ибадатханасыны тындырыкълы суратланыву 3-нчю Пачаларда 6:2–7:51 (янаша суратланыву 2-нчи Таварихлерде 3) бериле. Бизин девюрден алдагъы 536-нчы йылда Бабил есирлиги тамамлангъан сонг, Фарс пачалыкъны Кир пачасы ягьудидилеге бабиллилер бузгъан Ибадатхананы янгыдан къурма ихтияр бере.

Каруб (Херувим) – Раббибизге къуллукъ этеген, ажайып гючю булангъы жанлар. Ерусалимдеги Ибадатханада агъачдан этилип, алтын варакъ берилген эки каруб сыйлыланы да сыйлы еринде эретургъан болгъан (3-нчю Пачалар 6:23-28); карубланы суратлары тамлардагъы ва эшиклердеги накъышланы бир бёлюгю болуп токътагъан (3-нчю Пачалар 6:29-35). Къарагъанда, бырынгъы исрайыллылар карубланы аслу гьалда къанатлы жанланы (бугъаланы, арсланланы неде къаракъушланы) келпетинде гёз алдына гелтирген.

Кёклердеги къудрат (Небесное воинство) – «Кёклени пачасы» гьисапдагъы Раббибизни асгери Эсги Разилешивде шолай суратлана. 3-нчю Пачаларда (22:19) айланасында «Кёклердеги къудраты» булангъы Аллагь тахда олтургъан кююне тергев беригиз. Аллагьны «Къудратланы Раббиси» деген даимги аты шондан амалгъа геле.

Къавум (Колено, племя) – Исрайылда тухум булан байлавлу инг де уллу оьлчев. Гьар тухум Якъубну бир уланыны атын юрюте. Савлай исрайыллы халкъ 12 къавумдан амалгъа гелген: Рубим, Симон, Леви, Ягьуда, Иссакар, Забулун, Юсуп, Буньямин, Дан, Непталим, Гат, Ашир. Кёбюсю ерлерде Юсупну къавуму ону эки уланындан – Манассадан ва Эпрайимден – таба гёрсетилген. Ваъда этилген Топуракъны елеген сонг, Левини тухумундан къайры, гьар исрайыллы къавумгъа оьз пайы гёрсетилген. Левини тухуму буса кютеген дин къуллугъу учун аш-сувну оьзге исрайыллылардан алма тарыкъ болгъан. Сулейман пача гечинген сонг, Исрайылны бирикген пачалыгъы экиге бёлюнген: Темиркъазыкъдагъы пачалыкъгъа – Исрайылгъа ва Къыбладагъы пачалыкъгъа – Ягьудиге. Къыбладагъы пачалыкъны (Ягьудини) ичине эки къавум гирген – Ягьуди ва Буньямин, Темиркъазыкъдагъы пачалыкъны ичине буса къалгъан он къавум гирген. Темиркъазыкъдагъы он да къавумну ашшурлулар есир этип алып гетген ва олар Ашшур пачалыкъны топуракъларында тас болгъан.

Къурбан (Жертва) – Эсги Разилешивню сужда къылыв мердешинде къурбан этив булан байлавлу адат аслу ерни тута. Къурбанлыкъ ва буйрукъланы кютюв Аллагьны ва инсанны арасындагъы байлавлукъну уьзюлме къоймагъан кюйде сакълай. Эсги Разилешивде къурбанланы кёп тюрлюлери эсгериле.

Къурбанлыкъны салагъан ер (Жертвенник) – къурбан этилеген гьайванлар, сурсатлар неде арив ийисли затлар салынып яллатылагъан ер. Къурбанлыкъны салагъан ерни мююшлерини учлары чыкъгъан болгъан, шолагъа мююзлер деп айтылгъан.

Левилилер (Левиты) – Якъубну-Исрайылны уьчюнчю уланы Левини наслулары. Раббибиз левилилени Оьзюню Сыйлы еринде къуллукъ этмек учун айырып алгъан.

Муъжизат (Знамение) – Аллагьны къудратына шагьатлыкъ этеген табиатны аламатларына неде инсанланы ишлерине Сыйлы Язывларда шолай айтыла.

Пасха – Исрайылны халкъыны инг аслу байрамларындан бириси; ягьудилилени Мисриден чыкъгъанлыгъын эсге сала.

Пилистимлилер (Филистимляне) – бизин девюрден алдагъы XIII–XII асруларда оьзлеге «денгизни халкълары» деп айтылагъан халкъланы гёчеген девюрюнде Паластинни къыбла-гюнбатышында ерлешип токъташгъан халкъ. Шо халкъ багъыр асруну ахырында Бырынгъы Гюнтувушдагъы бир нече пачалыкъны дагъытгъан. Амосну (9:7 ) ва Иеремияны (9:7 ) китапларына гёре, пилистимлилени ватаны Каптор (демек, Крит неде Кипр) болгъан.

Разилешив (Договор) – Эсги Разилешивдеги кюрчю маънасы булангъы англав, Аллагьны инсанлар булангъы разилешивю. Инсанлар оьзлеге Аллагьгъа амин болуп яшамакъны борч этип алгъан, Ол буса инсанланы Оьзюню якълавуна алгъан.

Сандыкъ (Ковчег) – Исрайылны халкъыны инг де аслу сыйлы алатына Эсги Разилешивде шолай айтыла. Аллагь исрайыллылар булан этген разилешив сандыкъгъа язылып салынгъан болгъан.

Сонгугюн (Суббота) – Аллагьгъа багъышлангъан, ял алагъан гюн. Сонгугюн инсанлар Къанунну уьйренив булан машгъул болма ва шолай да ял алма ва шатланма тарыкъ болгъан. Сонгугюн ишлемек гери урулгъан.

Сыйлы ерлер (Высоты) – ялгъан аллагьгъа сужда къылагъан ер. Пачаланы китапларында ва Эсги Разилешивню оьзге китапларында бу сёз тагъымны инкарлыкъ ренки бар, неге тюгюл ерли сыйлы ерлер биргине-бир герти Ибадатханагъа – Ерусалимдеги «Раббизни уьюне» – къаршы салына.

Сыйлыланы да Сыйлы ери (Святое святых) – Сыйлы чатырны ва Ерусалимдеги Ибадатхананы инг де сыйлы, ичиндеги ери. Разилешивню сандыгъы тап шонда, эки карубну къанатларыны тюбюне салынгъан болгъан.

Таш къангалар (Скрижали) – Раббибиз Оьзюню он буйругъун къазып язгъан эки таш такъта.

Терапим (Терафимы) – уьйлердеги ялгъан аллагьланы неде, болма ярай, оьлген ата-бабаланы айтардай уллу тюгюл таш суратлары. 1-нчи Пачаларда (19:13-16), китапгъа гёре, «терапим» деген сёз инсанны бийиклигиндеги таш суратны англата. Бир-бир китапларда терапимлер, пал салывну бир къайдасы гьисапда, чакъырылагъаны эсгериле (Иезекиил 21:21; Закарья 10:2 ). 4-нчю Пачалагъа (23:24) гёре, Ёшия пача терапимлени, ялгъан аллагьлар, халмажчылыкъ ва «Ягьудада булан Ерусалимде алда болгъан оьзге жиргенчликлер» булан бирче гери ургъан болгъан.

Тирсек (Локоть) – Сыйлы Язывларда ёлугъагъан узунлукъ булан байлавлу аслу оьлчев, ёрукъ гьисапда 45 сантиметрге ювукъ.

Урдун (Иордан) – Паластинни аслу оьзени. Шо оьзен, Гьармун тавдан баш алып, Оьлю денгизге тёгюле. Йылны кёбюсю вакътисинде Ёрдан генг болмай (30 метрден генг тюгюл) ва терен болмай, тек ону агъымы чалт ва ёлу айланч.

Урим ва Туммим (Урим и Туммим) – бу алатлар Сыйлы Язывланы бир еринде де суратланмай, тек дин къуллукъчу оьзюню бир-бир суалларына Аллагьдан жавап алагъан алат гьисапда бир нече керен эсгериле. Шолар нечик буса да бир чёп салмакъ учун къолланагъан, дин къуллукъчу оьзюню дин опурагъындан чыгъарагъан алатлар болгъан.

Чатыр (Скиния) – исрайыллыланы дангылда макансыз айланагъан вакътисиндеги ер-ерге алып юрюйген Сыйлы чатыры. Къара: Ёлугъув чатыр.

Эпот (Эфод) – Бу сёз Эсги Разилешивню гьар тюрлю китапларында башгъа-башгъа маъналарда къоллана. Чыгъышны ва Левилилени китапларында эпот – баш дин къуллукъчуну айрыча гийимлеринден бириси; шону ондан къайры биревге де гийме яратылмай. Баш дин къуллукъчуну гийиминде эпотну къырыйында тёш дорба да бола, шону ичине пал салмакъ учун къолланагъан урим ва туммим салына (Раббибизден «гёрсетивлер алмакъ» учун). Пачаланы китапларында эпотну эки тайпасы ёлугъа: «кетен эпот» (гийимни бир тайпасы) ва шо сёз англатагъан сужда къылагъан бир алат. Шолай эпотну «гиймей», шону «гелтире» неде «оьрге чюе» (1-нчи Пачалар 14:3; 23:6, 9; 30:7). 1-нчи Пачаларда (2:28) «эпотну оьрге чюймек» – къурбан этив ва арив ийислер чыгъарыв булан бирче дин къуллукъчу этеген инг агьамиятлы ишлени бириси. Бир нече ерде эпот пал салмакъ учун къолланагъаны эсгериле – 1-нчи Пачалар 23:9-12; 30:7-8; дагъы да къара: 1-нчи Пачалар 14:36-37, 40-42. 1-нчи Пачаларда (21:9) Агьималик Давутгъа Жалутну къылычын эпотну артындан излеме таклиф эте (шолайлыкъда, эпот сыйлы ерде эретургъан болгъан деп ёрала). Пачаланы китапларында эсгерилеген «кетен эпот» – дин къуллукъчуланы гийими. Сыйлы ерде къуллукъ этеген Шамуйыл шону гие болгъан (1-нчи Пачалар 2:18). Давут Разилешивню сандыгъын Ерусалимге чыгъарагъанда, кетен эпотну гийген (2-нчи Пачалар 6:14).

Яллатып этилеген къурбанлар (Всесожжение) – къурбан этивню бир къайдасы. Къурбан этивню бу къайдасына гёре, оьлтюрюлген гьайван бютюнлей Аллагьгъа тапшурула: гьайван къурбан этеген ерге салынып, савлай, бир гесеги де къалмагъан кюйде, яллатыла. Яллатып этилеген къурбанлар Эсги Разилешивде эсгерилеген къурбан этивлени инг де агьамиятлыларындан санала.

Карталар (Пачаланы китаплары)

Table of Contents

- Пачаланы Китаплары: 2 Пачалар

- Баш Сёз

- 2 Пачалар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

- Сёзлюк (Пачаланы Китаплары)

- Ай янгырывну байрамы
- Арамлылар
- Астарта
- Ашера
- Ашшур
- Баал
- Бабил
- Багъыр денгиз
- Бат
- Гелгинчи
- Дин къуллукъчу
- Ёлугъув чатыр
- Ибадатхана
- Каруб
- Кёклердеги къудрат
- Къавум
- Къурбан
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левилилер
- Муъжизат
- Пасха
- Пилистимлилер
- Разилешив
- Сандыкъ
- Сонгугюн
- Сыйлы ерлер
- Сыйлыланы да Сыйлы ери
- Таш къангалар
- Терапим
- Тирсек
- Урдун
- Урим ва Туммим
- Чатыр
- Эпот
- Яллатып этилеген къурбанлар

- Карталар (Пачаланы китаплары)